Que materiais podo incluír
Xa sabemos que materiais podemos utilizar e en que condicións. Quedou patente que a opción de utilizar materiais libres como imaxes, vídeos ou mesmo secuencias didácticas á hora de crear os nosos recursos educativos promove un uso lícito dos contidos, respecta os dereitos de autor e fomenta a dispoñibilidade de recursos en beneficio de todos. Con todo, un dos problemas aos que nos podemos enfrontar é precisamente atopar eses materiais con licenzas abertas.
Neste apartado ofrecemos numerosas páxinas e servizos, nos que atopar desde unha imaxe ou vídeo até unha secuencia didáctica completa, libres e gratuítos para utilizar ou incluír nos nosos materiais.
Pero antes, imos lembrar coa seguinte infografía resumo que tipos de materiais podemos incluír nos nosos recursos.
- Materiais propios. Nun REA podemos incorporar, en primeiro lugar, materiais propios, é dicir, aqueles que creamos nós mesmos: textos, imaxes, vídeos, audios, actividades, presentacións ou outros recursos orixinais.
- Dominio público. Tamén podemos usar materiais en dominio público, xa que non están suxeitos a dereitos de explotación ou estes expiraron. Ou materiais que foron licenciados como dominio público (CC0). Aínda así, é recomendable citar sempre a fonte cando sexa posible.
- Materiais con licenza aberta. Outra opción son os materiais con licenza aberta, como os publicados con licenzas Creative Commons. Neste caso, debemos comprobar as condicións concretas da licenza e respectalas: citar a autoría, manter a mesma licenza se así se esixe, non facer usos comerciais si non están permitidos, ou non realizar obras derivadas cando a licenza o prohiba.
- Enlaces a páxinas e sitios web. Ademais, podemos incluír enlaces a páxinas e sitios web, sempre que sexan públicos e non esteamos a dar acceso a un contido a persoas que antes non o tiñan. Enlazar non equivale a copiar o contido, pero convén asegurarse de que a páxina enlazada sexa axeitada, estable e accesible.
- Materiais embebidos. Tamén é posible incorporar materiais embebidos, como vídeos, presentacións, mapas ou actividades interactivas, sempre que a plataforma e a licenza permítano. Nestes casos debemos utilizar o código de inserción facilitado pola propia plataforma e indicar, cando corresponda, a autoridade e a fonte.
- Materiais con dereitos de autor. Por último, os materiais con copyright non deben utilizarse. Hai algunhas excepcións na súa utilización (cando teñamos autorización expresa do autor ou titular dos dereitos, ou cando se cumpran os requisitos legais para acollernos a unha excepción, como pode ser o dereito de cita), pero na medida do posible, é recomendable non utilizalos nos REA.
En definitiva, antes de incluír calquera contido nun REA debemos preguntarnos: quen o creou, que licenza ten, que usos permite e como debemos citalo. Esta revisión previa axudaranos a crear recursos educativos abertos seguros, respectuosos e reutilizables.
Buscadores
Xenerais
Os buscadores xerais ofrecen distintas ferramentas para buscar contidos libres.
- Google. Podemos configurar o buscador para que nos ofreza resultados baixo licenzas Creative Commons. Para iso iremos á opción de "Ferramentas", seleccionamos Procura avanzada" e indicaremos no último campo Dereitos de uso se queremos buscar en páxinas con licenza CC ou en páxinas comerciais ou con outras licenzas. No caso de ir directamente á procura de imaxes, en "Ferramentas" dános a opción directa de buscar por licenza Creative Commons.
- Bing. Este buscador permítenos filtrar por licenza unicamente na procura de imaxes.
- Yahoo. Neste caso, de novo o filtro por licenza aplícase unicamente na procura de imaxes.
Específicos
Podemos atopar materiais libres en buscadores específicos como:
- Wikipedia. Enciclopedia libre editada de forma colaborativa. O contido textual ten licencia CC BY-SA.
- Wikimedia Commons. Almacén de arquivos multimedia en Dominio Público ou con licenzas GNU, CC BY ou CC BY-SA.
- Banco Multimedia en Procomún. Repositorio oficial de recursos educativos abertos e rede social (INTEF - Ministerio de Educación e Formación Profesional). Materiais educativos para ensinos previos á Universidade con licenzas Creative Commons. Inclúe un banco de imaxes e contido multimedia.
Proxectos institucionais de creación de REA
As secuencias didácticas publicadas polos proxectos de creación de REA indicados a continuación están realizadas con eXeLearning, ferramenta de autor de software libre e gratuíta que facilita a reutilización, modificación, remestura e redistribución de partes do recurso ou do recurso completo.
- Proxecto EDIA - Cedec (CC BY-SA)
- Proxecto CREA - Consellería de Educación e Emprego da Xunta de Estremadura (CC BY-SA)
- Itinerarios didácticos - INTEF (CC BY-SA)
- Situacións de aprendizaxe - MEFPD (CC BY-SA)
- Proxecto REA/DUA - Consellería de Desenvolvemento Educativo e Formación Profesional da Xunta de Andalucía (CC BY-NC-SA)
- cREAgal - Xunta de Galicia (CC BY-NC-SA)
Bancos de recursos multimedia
No artigo Bancos gratuítos de imaxes, música, iconas, vídeos e sons de Cedec atopamos diferentes bancos de recursos multimedia libres para incorporar nos nosos recursos.