Segundo o DSM-5-TR (APA, 2022), a discapacidade intelectual implica limitacións no funcionamento intelectual e no comportamento adaptativo nos dominios conceptual, social e práctico. A aprendizaxe lectora neste alumnado é heteroxénea e depende da gravidade da discapacidade: un 29,3% non aprendeu a ler, 6,8% está na etapa logográfica, 31,9% na alfabética e 32% na etapa ortográfica (Ratz e Lenhard, 2013).
a) Ensino inicial
O alumnado con discapacidade intelectual pode aprender a recoñecer visualmente palabras sen recorrer ao roteiro fonolóxico, aínda que esta aprendizaxe non facilita a lectura de palabras novas. Estudos mostran que se benefician do ensino do principio alfabético, permitindo acceder á descodificación de palabras coñecidas e descoñecidas (Afacan et al., 2017; Browder et al., 2006; Hill, 2016; Williams, 2024). Recursos didácticos útiles inclúen:
- xerarquía de axudas,
- demora constante,
- caixas de Elkonin,
- eliminación de distraccións e
- asociación das letras co seu nome, son e xestos manuais.
Lemons et al. (2016) destacan recomendacións adicionais:
- Planificar a longo prazo o programa de intervención.
- Avaliar continuamente a resposta do alumnado e adaptar o programa.
- Utilizar textos motivadores e relevantes.
- Ensinar coñecementos sobre a linguaxe escrita.
- Involucrar á familia para promover a lectura en voz alta e textos adaptados.
En lingua castelá, destacan recursos como PANDA (Palazón e López, 2024) e Síndrome de Down: lectura y escritura (Troncoso e do Cerro, 1997). Evidencias sobre mellora da descodificación son limitadas; algúns estudos sinalan efectos positivos con lectura repetida e titoría entre iguais (Sahin e Özçelik, 2024).
b) Mellora da descodificación
As investigacións sobre a mellora da descodificación no alumnado con discapacidade intelectual son escasas; ata agora só un estudo mostrou efectos positivos usando recursos como a lectura repetida e a titoría entre iguais (Sahin e Özçelik, 2024).
c) Mellora da comprensión lectora
As estratexias máis fundamentadas para a comprensión lectora neste alumnado inclúen (Joseph et al., 2023; Shelton et al., 2019):
- Vocabulario:
- ensinar palabras,
- usar estratexia das palabras clave.
- Comprensión de estruturas lingüísticas:
- inferencias,
- analoxías,
- deducións,
- inducións,
- opostos.
- Comprensión da estrutura do texto:
- mapas da historia,
- estruturas expositivas.
- Estratexias de comprensión:
- enunciados baseados en regras,
- activar coñecementos previos,
- paráfrase (RAP),
- procedemento RAAC,
- preexaminar,
- identificar a idea principal do parágrafo,
- ensino recíproco,
- organizadores gráficos (Q, KWL),
- autopreguntas,
- relectura,
- resumo,
- predicións.
- Outras:
- recontado de narracións,
- responder a preguntas.