O plan de lectura (PL) ten como obxectivo principal mellorar a competencia lectora (CL) do alumnado. Segundo Jiménez (2014), a CL é a capacidade de usar a comprensión lectora de forma útil na sociedade, mentres que a comprensión lectora consiste en captar o que o autor quere transmitir. O informe PISA define a CL como «a comprensión, uso, avaliación, reflexión e compromiso cos textos para acadar obxectivos propios, desenvolver coñecementos e participar na sociedade» (OECD, 2018:10).
Definicións e propostas sobre plans de lectura:
- Pascual (2012): PL como proxecto colaborativo, innovador e integral, que mellora competencias lectoras, escritoras e informacionais mediante planificación e coordinación, atendendo a múltiples obxectivos, contornas, tipoloxías textuais, fontes e promoción da lectura.
- Durán e Lomas (2015): PL abrangue tres ámbitos:
a) aprender a ler mediante estratexias lectoras;
b) ler para aprender desde todas as áreas;
c) ler para gozar da lectura. - Iza (2006, 2015): PL dinámico, con planificación, coordinación, análise de contexto, participación da comunidade educativa, avaliación do alumnado, formación do profesorado e innovación educativa.
- Martín (2018) e Álvarez e Obregón (2022): importancia de definir obxectivos e actividades programadas, con coordinación do profesorado.
Vinculación co proxecto lingüístico de centro:
O PL pode enmarcarse nun proxecto lingüístico de centro, que ten como obxectivo atender a competencia comunicativa en todas as linguas impartidas no centro (Fabregat, 2022; Pérez, 2019; Trigo, Romero e García, 2019).
Os obxectivos principais deben agruparse en 4 eixos:
- Medidas educativas para desenvolver a competencia en comunicación lingüística.
- Mellorar aprendizaxes en todas as áreas mediante comunicación, cooperación e conciencia crítica.
- Apoiar o profesorado e ofrecer recursos metodolóxicos.
- Favorecer a innovación e a transformación educativa.
Segundo Pascual (2012), o PL recibiu diferentes nomes: plan lector, plan de lectura e escritura, plan de lectura e biblioteca ou plan de fomento da lectura. Historicamente, centraba o interese no hábito lector e en actividades de animación, ás veces en detrimento da comprensión lectora.
Exemplos de plans recentes en España:
- Leer te da vidas extra: Plan de Fomento de la Lectura 2017-2020 (Ministerio de Educación, Cultura y Deporte, 2017).
- Lectura infinita: Plan de Fomento de la Lectura 2021-2024 (Ministerio de Cultura y Deporte, 2021).
- Guía para a elaboración dun Plan de fomento de la lectura en Educación Primaria (FGSR e López, 2024): define o plan como «o documento que incorpora obxectivos, metodoloxías e actividades do centro para garantir a adquisición da competencia lectora» (FGSR e López, 2024:11). Destaca a colaboración de toda a comunidade educativa e o uso de bibliotecas e ferramentas dixitais.
Non abundan estudos sobre o impacto dos PL na CL, pero algúns analizan actividades propostas (Martín, 2018, 68 centros de Infantil e Primaria):
Puntos fortes:
- Actividades integradas no currículo e desenvolvemento das materias.
- Traballo ao longo de todas as etapas.
- Actividades centradas na comprensión, escritura e motivación.
- Fomento do gusto pola lectura.
Aspectos a mellorar:
- Actividades similares en todos os cursos.
- Pouca adaptación ás distintas materias.
- Predominio da comprensión superficial fronte á profunda e crítica.
- Actividades de escritura que non consideran todas as fases do proceso.
- Actividades de motivación centradas só en argumentar por que ler é bo.