1.2. Principios baseados na investigación científica
Principio de preparación
- Definir con claridade os obxectivos de aprendizaxe e o que se espera que o estudante sexa capaz de facer ao final da actividade.
- Ofrecer organizadores que esquematicen ou repasen brevemente o que se aprenderá e contribúan a activar coñecementos previos.
- Expor situacións e actividades que permitan mobilizar os coñecementos previos dos estudantes de maneira explícita.
Principio de aprendizaxe activa
- Ofrecer actividades que fagan razoar o alumnado sobre o que aprende para darlle significado: construír frases, identificar afirmacións verdadeiras e falsas etc.
- Ofrecer actividades que conecten os obxectivos de aprendizaxe cos posibles coñecementos previos:
- Propoñer actividades de comparación entre diversos casos ou exemplos, identificar non-exemplos, etc.
- Propoñer actividades de análises de casos, analoxías etc.
- Propoñer preguntas ou actividades en que o alumnado deba explicar o que está a aprender coas súas propias palabras.
Principio de redución da carga cognitiva
- Evitar actividades en que deban «descubrir» conceptos ou modelos demasiado complexos, a non ser que o «descubrimento» se estruture e se guíe pautadamente.
- Ofrecer preferiblemente explicacións claras e concisas.
- Incluír sempre exemplos dos conceptos, modelos ou procedementos a aprender.
- No caso de conceptos ou modelos, descompolos nas súas partes, introducilas por separado, e ilas integrando progresivamente.
- No caso de procedementos, proporcionar «exemplos traballados» e empezar proporcionando actividades en que o alumnado deba resolver problemas parcialmente resoltos e progresar cara a problemas que deban resolver de principio a fin (andamiaxe cognitivo).
- Explicitar as conexións entre os modelos abstractos e os exemplos.
- Empregar modelos visuais ou manipulativos cando resulte posible.
Principio de transferencia
- Proporcionar múltiples exemplos en contextos diversos.
- Diversificar as explicacións sobre os mesmos conceptos, con vocabulario e construcións lingüísticas diferentes (e recursos diferentes).
- Explicitar as conexións entre os modelos abstractos e os exemplos.
Principio de coherencia
- Deseñar as secuencias didácticas seguindo unha orde que garanta a construción conceptual.
Práctica de evocación
- Propoñer preguntas e actividades que obriguen a evocar o que se aprendeu previamente.
- Ofrecer andamiaxes para a evocación como actividades de completar, relacionar e preguntas de opción múltiple.
Práctica espaciada
- Revisitar os mesmos conceptos ou procedementos repetidas veces pero separadas no tempo.
- Non repetir os mesmos tipos de actividades seguidas unha vez que o alumnado xa consiga facelas ben dúas ou tres veces. Deixar un espazo de tempo para volver practicalas.
- Basear os repasos na evocación, con apoio de feedback si resulta necesario, pero non basealos na reexposición á información sen que haxa un esforzo por evocala previamente.
Práctica entrelazada
- En caso de aprendizaxes procedimentais, ofrecer actividades en que o alumnado non saiba por defecto que procedemento debe empregar entre todos os que aprendeu, senón que deba razoar e elixilo a partir da información proporcionada polo problema exposto.
- Mesturar problemas que requiran de procedementos de resolución distintos.
- En caso de aprendizaxes factuais ou procedimentais, ofrecer actividades que mesturen preguntas de temas diferentes.
Principios de metacognición
- Cando resulte oportuno, explicar estratexias de aprendizaxe relacionadas co que se está aprendendo (axudas mnemotécnicas, pautas de resolución de problemas etc.).
- Inserir referencias explícitas á metacognición:
- Falar explicitamente sobre concepcións erróneas e o proceso de aprendizaxe.
- Falar sobre como funciona a memoria ("que hoxe o lembres non significa que o lembres mañá").
- Incorporar preguntas de opinión sobre:
- Percepción do grao de dificultade das actividades realizadas.
- Percepción do grao de aprendizaxe alcanzada.
- Percepción do grao de idoneidade das estratexias empregadas.
Principios de motivación
- Conectar os contidos que se tratan con situacións cotiás ou problemas relevantes.
- Cando sexa posible, explicitar por que é importante o que se aprenderá.
- Ofrecer unha andamiaxe no desenvolvemento de conceptos ou procedementos complexos que ofreza oportunidades de éxito a curto prazo.
- Mostrar alumnado de idade similar proporcionando explicacións ou resolvendo problemas.
- Mellorar expectativas de resultado mediante comentarios que busquen xerar confianza en relación ao método de aprendizaxe proposta.
- Aliñar obxectivos de aprendizaxe, actividades de aprendizaxe e criterios de avaliación.
Como dar feedback?
- O feedback debe versar sobre o resultado da tarefa, o proceso realizado para completala ou os procesos metacognitivos implicados. Preferiblemente estes dous últimos.
- O feedback debe evitar facer referencia ao alumnado, á súa habilidade ou o seu nivel de esforzo.
- Ante respostas correctas, o feedback debe ser diverso e non demasiado efusivo. Cando sexa posible, debe repetir a resposta correcta ou remarcar por que é correcta.
- Ante respostas incorrectas, o feedback non debe proporcionar a resposta correcta, senón pistas que axuden o alumnado a evocala. Cando este feedback non é suficiente para que o alumnado acade a solución, entón debe derivar cara a unha reexplicación.
- O feedback debe focalizarse en orientar o alumnado sobre que facer para mellorar.
- O feedback debe ser preciso nas súas indicacións, non dar mensaxes xenéricas.
- O feedback pode incorporar mensaxes motivacionais explícitos que:
- Resten importancia ao erro (dando a entender que é parte natural do proceso de aprendizaxe) ou o expoñan como un aliado da aprendizaxe.
- Fagan referencia á complexidade da tarefa e poñan en relación o esforzo necesario para dominala.
- Expliquen como funciona o cerebro e subliñen a súa capacidade de aprender, en especial o feito que aprende máis canto máis necesita esforzarse.
- Mostren «a paixón» do titor virtual pola materia.
Principio multimedia
- Combinar imaxe e texto:
- Só se a imaxe contribúe directamente á aprendizaxe.
- Non empregar imaxes decorativas ou imaxes "de recheo", se non ilustran ou contextualizan explicitamente o que se está tratando.
- Utilizar animacións para explicar procedementos ou procesos, ou para ilustrar ideas abstractas (modelos).
- As animacións de procesos ou procedementos, mellor por pasos e con posibilidade de ir adiante e atrás.
- Empregar gráficos interpretativos para explicar como funciona un sistema ou para ilustrar ideas abstractas.
Principio de contigüidade
- En gráficos que conteñan texto, pór o texto sempre cerca do elemento que se sinala.
- Mellor etiquetas que lendas.
- Situar o feedback á beira da pregunta-resposta á cal fai referencia.
Principio de orientación
- Empregar elementos que chamen a atención (frechas, círculos de cores etc.) para dirixir a atención do alumnado cara aos detalles importantes do proceso ou procedemento que se está tratando.
Principio de coherencia
- Utilizar recursos visuais que sexan o máis sinxelos posible.
- Evitar gráficos e textos irrelevantes.
- Evitar textos moi longos.
Principio de deseño emocional
- Utilizar cores cálidas nos gráficos e incorporar figuras humanas sempre que sexa posible.
Principio de personalización
- Escribir en estilo conversacional, empregando a primeira e a segunda persoa, sen caer nun estilo demasiado informal e mantendo unha linguaxe precisa e educada.
- Utilizar un guía virtual que realice unha función determinada: dar explicacións, feedback, exemplos, pistas etc.
Principio de corporalización
- Se se emprega un guía virtual, darlle forma, xestos e expresións humanas.
Principio de segmentación
- Descompor o contido en pequenos fragmentos que permitan ao alumnado progresar ao seu ritmo.
Principio de pre-adestramento
- Ensinar feitos e conceptos relevantes antes de ensinar procesos ou procedementos.
- Manter o contexto cando se pasa de ensinar feitos e conceptos a ensinar procesos ou procedementos.
Principio de modalidade
- Se é posible, as explicacións longas deben combinar locución (non texto escrito) e imaxe (vídeo).
- Utilizar gráficos ou animacións explicados por fragmentos de audio breves.
- Manter en pantalla a información que o estudante necesita o tempo necesario para poder procesala (vocabulario, esquemas etc.)
Principio de contigüidade
- Non separar no tempo as imaxes e o audio que as explica.
Principio de redundancia
- Cando hai información visual na pantalla, non empregar textos escritos xunto cun audio que os locute (o estudante debe ler ou escoitar, pero non as dúas cousas á vez).
Principio de coherencia
- Non utilizar recursos irrelevantes en relación aos obxectivos de aprendizaxe.