Saltar navegación

1.2. Principios baseados na investigación científica

Principios relativos aos contidos

Principios de instrución

Principio de preparación

  • Definir con claridade os obxectivos de aprendizaxe e o que se espera que o estudante sexa capaz de facer ao final da actividade.
  • Ofrecer organizadores que esquematicen ou repasen brevemente o que se aprenderá e contribúan a activar coñecementos previos.
  • Expor situacións e actividades que permitan mobilizar os coñecementos previos dos estudantes de maneira explícita.

Principio de aprendizaxe activa

  • Ofrecer actividades que fagan razoar o alumnado sobre o que aprende para darlle significado: construír frases, identificar afirmacións verdadeiras e falsas etc.
  • Ofrecer actividades que conecten os obxectivos de aprendizaxe cos posibles coñecementos previos:
    • Propoñer actividades de comparación entre  diversos casos ou exemplos, identificar non-exemplos, etc.
    • Propoñer actividades de análises de casos, analoxías etc.
    • Propoñer preguntas ou actividades en que o alumnado deba explicar o que está a aprender coas súas propias palabras.

Principio de redución da carga cognitiva

  • Evitar actividades en que deban «descubrir» conceptos ou modelos demasiado complexos, a non ser que o «descubrimento» se estruture e se guíe pautadamente.
  • Ofrecer preferiblemente explicacións claras e concisas.
  • Incluír sempre exemplos dos conceptos, modelos ou procedementos a aprender.
  • No caso de conceptos ou modelos, descompolos nas súas partes, introducilas por separado, e ilas integrando progresivamente.
  • No caso de procedementos, proporcionar «exemplos traballados» e empezar proporcionando actividades en que o alumnado deba resolver problemas parcialmente resoltos e progresar cara a problemas que deban resolver de principio a fin (andamiaxe cognitivo).
  • Explicitar as conexións entre os modelos abstractos e os exemplos.
  • Empregar modelos visuais ou manipulativos cando resulte posible.

Principio de transferencia

  • Proporcionar múltiples exemplos en contextos diversos.
  • Diversificar as explicacións sobre os mesmos conceptos, con vocabulario e construcións lingüísticas diferentes (e recursos diferentes).
  • Explicitar as conexións entre os modelos abstractos e os exemplos.

Principio de coherencia

  • Deseñar as secuencias didácticas seguindo unha orde que garanta a construción conceptual.

Práctica de evocación

  • Propoñer preguntas e actividades que obriguen a evocar o que se aprendeu previamente.
  • Ofrecer andamiaxes para a evocación como actividades de completar, relacionar e preguntas de opción múltiple.

Práctica espaciada

  • Revisitar os mesmos conceptos ou procedementos repetidas veces pero separadas no tempo.
  • Non repetir os mesmos tipos de actividades seguidas unha vez que o alumnado xa consiga facelas ben dúas ou tres veces. Deixar un espazo de tempo para volver practicalas.
  • Basear os repasos na evocación, con apoio de feedback si resulta necesario, pero non basealos na reexposición á información sen que haxa un esforzo por evocala previamente.

Práctica entrelazada

  • En caso de aprendizaxes procedimentais, ofrecer actividades en que o alumnado non saiba por defecto que procedemento debe empregar entre todos os que aprendeu, senón que deba razoar e elixilo a partir da información proporcionada polo problema exposto.
  • Mesturar problemas que requiran de procedementos de resolución distintos.
  • En caso de aprendizaxes factuais ou procedimentais, ofrecer actividades que mesturen preguntas de temas diferentes.

Principios de metacognición

  • Cando resulte oportuno, explicar estratexias de aprendizaxe relacionadas co que se está aprendendo (axudas mnemotécnicas, pautas de resolución de problemas etc.).
  • Inserir referencias explícitas á metacognición:
    • Falar explicitamente sobre concepcións erróneas e o proceso de aprendizaxe.
    • Falar sobre como funciona a memoria ("que hoxe o lembres non significa que o lembres mañá").
  • Incorporar preguntas de opinión sobre:
    • Percepción do grao de dificultade das actividades realizadas.
    • Percepción do grao de aprendizaxe alcanzada.
    • Percepción do grao de idoneidade das estratexias empregadas.

Principios de motivación

  • Conectar os contidos que se tratan con situacións cotiás ou problemas relevantes.
  • Cando sexa posible, explicitar por que é importante o que se aprenderá.
  • Ofrecer unha andamiaxe no desenvolvemento de conceptos ou procedementos complexos que ofreza oportunidades de éxito a curto prazo.
  • Mostrar alumnado de idade similar proporcionando explicacións ou resolvendo problemas.
  • Mellorar expectativas de resultado mediante comentarios que busquen xerar confianza en relación ao método de aprendizaxe proposta.
  • Aliñar obxectivos de aprendizaxe, actividades de aprendizaxe e criterios de avaliación.

Principios do feedback

Como dar feedback?

  • O feedback debe versar sobre o resultado da tarefa, o proceso realizado para completala ou os procesos metacognitivos implicados. Preferiblemente estes dous últimos.
  • O feedback debe evitar facer referencia ao alumnado, á súa habilidade ou o seu nivel de esforzo.
  • Ante respostas correctas, o feedback debe ser diverso e non demasiado efusivo. Cando sexa posible, debe repetir a resposta correcta ou remarcar por que é correcta.
  • Ante respostas incorrectas, o feedback non debe proporcionar a resposta correcta, senón pistas que axuden o alumnado a evocala. Cando este feedback non é suficiente para que o alumnado acade a solución, entón debe derivar cara a unha reexplicación.
  • O feedback debe focalizarse en orientar o alumnado sobre que facer para mellorar.
  • O feedback debe ser preciso nas súas indicacións, non dar mensaxes xenéricas.
  • O feedback pode incorporar mensaxes motivacionais explícitos que:
    • Resten importancia ao erro (dando a entender que é parte natural do proceso de aprendizaxe) ou o expoñan como un aliado da aprendizaxe.
    • Fagan referencia á complexidade da tarefa e poñan en relación o esforzo necesario para dominala.
    • Expliquen como funciona o cerebro e subliñen a súa capacidade de aprender, en especial o feito que aprende máis canto máis necesita esforzarse.
    • Mostren «a paixón» do titor virtual pola materia.

    Principios relativos ao deseño multimedia

    En caso de contidos sin locucións

    Principio multimedia

    • Combinar imaxe e texto:
      • Só se a imaxe contribúe directamente á aprendizaxe.
      • Non empregar imaxes decorativas ou imaxes "de recheo", se non ilustran ou contextualizan explicitamente o que se está tratando.
    • Utilizar animacións para explicar procedementos ou procesos, ou para ilustrar ideas abstractas (modelos).
    • As animacións de procesos ou procedementos, mellor por pasos e con posibilidade de ir adiante e atrás.
    • Empregar gráficos interpretativos para explicar como funciona un sistema ou para ilustrar ideas abstractas.

    Principio de contigüidade

    • En gráficos que conteñan texto, pór o texto sempre cerca do elemento que se sinala.
      • Mellor etiquetas que lendas.
    • Situar o feedback á beira da pregunta-resposta á cal fai referencia.

    Principio de orientación

    • Empregar elementos que chamen a atención (frechas, círculos de cores etc.) para dirixir a atención do alumnado cara aos detalles importantes do proceso ou procedemento que se está tratando.

    Principio de coherencia

    • Utilizar recursos visuais que sexan o máis sinxelos posible.
    • Evitar gráficos e textos irrelevantes.
    • Evitar textos moi longos.

    Principio de deseño emocional

    • Utilizar cores cálidas nos gráficos e incorporar figuras humanas sempre que sexa posible.

    Principio de personalización

    • Escribir en estilo conversacional, empregando a primeira e a segunda persoa, sen caer nun estilo demasiado informal e mantendo unha linguaxe precisa e educada.
    • Utilizar un guía virtual que realice unha función determinada: dar explicacións, feedback, exemplos, pistas etc.

    Principio de corporalización

    • Se se emprega un guía virtual, darlle forma, xestos e expresións humanas.

    Principio de segmentación

    • Descompor o contido en pequenos fragmentos que permitan ao alumnado progresar ao seu ritmo.

    Principio de pre-adestramento

    • Ensinar feitos e conceptos relevantes antes de ensinar procesos ou procedementos.
    • Manter o contexto cando se pasa de ensinar feitos e conceptos a ensinar procesos ou procedementos.

    En caso de contidos con locucións

    Principio de modalidade

    • Se é posible, as explicacións longas deben combinar locución (non texto escrito) e imaxe (vídeo).
    • Utilizar gráficos ou animacións explicados por fragmentos de audio breves.
    • Manter en pantalla a información que o estudante necesita o tempo necesario para poder procesala (vocabulario, esquemas etc.)

    Principio de contigüidade

    • Non separar no tempo as imaxes e o audio que as explica.

    Principio de redundancia

    • Cando hai información visual na pantalla, non empregar textos escritos xunto cun audio que os locute (o estudante debe ler ou escoitar, pero non as dúas cousas á vez).

    Principio de coherencia

    • Non utilizar recursos irrelevantes en relación aos obxectivos de aprendizaxe.

    Feito con eXeLearning (Nova xanela)