Como dixemos anteriormente, a principal diferenza entre un REA e calquera outra material educativo é a licenza de uso. Imos coñecer un pouco máis acerca dos dereitos de autor e as licenzas para ter claro que é un REA e que non. Con todo, no módulo 3 afondamos nas licenzas e dereitos de autor dentro do proxecto cREAgal. Así mesmo, o apartado 3.4 Sobre licenzas da Guía técnica e de deseño do proxecto cREAgal trata este tema aplicado á creación de REA.
Introdución aos Recursos Educativos Abertos (REA)
Licenzas
Dereitos de autor e licenzas de uso
Os dereitos de autor son aqueles que ten a persoa creadora dunha obra desde o momento da súa creación, independentemente de que estea rexistrada ou non. Estes dereitos inclúen dereitos morais (aqueles relacionados co recoñecemento da autoría e o respecto á integridade da obra) e dereitos de explotación (aqueles que permiten obter un beneficio económico da reprodución, distribución, transformación e comunicación pública da obra). A persoa autora da obra pode facer uso do seu dereito exclusivo de explotación da obra durante un prazo de tempo.
Unha vez rematado ese prazo a obra entraría no que se denomina Dominio Público: a persoa autora seguirá sendo "a nai ou o pai" da obra pero poderá ser explotada por calquera outra persoa sen o seu previo consentimento. As licenzas abertas permiten que, durante ese prazo de tempo no que a persoa autora ten a exclusividade dos dereitos de explotación, outras persoas usuarias poidan utilizar a obra en determinados casos e baixo determinadas condicións establecidas polo autor ou pola autora. Entre as licenzas abertas destacan as licenzas Creative Commons, un sistema sinxelo e rápido a través do cal un autor pode licenciar a súa obra indicando as condicións de uso.
A Lei de Propiedade Intelectual (LPI) contempla varias excepcións e limitacións aos dereitos de autor, é dicir, casos concretos nos que se pode facer uso da obra protexida sen necesidade de solicitar permiso á persoa autora, por exemplo o dereito de cita. Esta excepción permítenos incluír nos nosos recursos materiais con copyright sempre que se cumpran certas condicións. Como dicimos, trátase de excepcións para situacións concretas, pero a obra segue tendo os dereitos de explotación reservados.
Poderemos coñecer máis respecto disto no módulo sobre dereitos de autoría e licenzas Creative Commons no proxecto cREAgal.
Licenzas Creative Commons
As Licenzas Creative Commons (CC) son un sistema moi sinxelo que nos permite compartir o noso material con outros usuarios sen necesidade de que teñan que solicitar permiso nin pagar por iso. Coa simple inclusión dunha destas licenzas nunha obra, o autor dá permiso a calquera usuario para utilizala baixo as condicións da licenza concreta. Por tanto cando un usuario atopa un material licenciado con CC sabe que pode usalo de forma legal e gratuíta sen necesidade de solicitar permiso, sempre que cumpra as condicións indicadas.
A continuación presentamos as seis licenzas CC e as súas condicións de uso:
Licenzas recomendadas para os REA
Como vimos anteriormente, os dereitos de autor reservan todos os dereitos de explotación dunha obra para o autor ou a autora, no Dominio Público non hai dereitos de explotación reservados e as licenzas CC permiten o autor ou a autora decidir que dereitos de explotación cede e en que condicións. Isto permítenos debuxar o seguinte "semáforo de licenzas", no que se ordenan as licenzas desde a máis restritiva até a máis libre.
Estritamente falando, os materiais licenciados con CC BY-ND e CC BY-NC-ND non se consideran REA posto que non permite a súa transformación. O resto das licenzas si. Con todo, como se sinala na imaxe, as licenzas que cumpren os requisitos de "Obra de cultura libre" son CC BY-SA, CC BY e Dominio Público, porque permiten a máxima distribución da obra e, por tanto, do coñecemento.
Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Compartir igual 4.0