Emprego de dispositivos móbiles como ferramenta interdisciplinar e de atención á diversidade

 

1. Obxectivos educativos.
2. Aspectos curriculares sobre os que se incide.Metodoloxía e orientacións didácticas.
   1. Programación
   2. Bioloxía e Xeoloxía
   3. Xeografía e Historia.
3. Metodoloxía e orientacións didácticas
4. Actividades que se propoñan
5. Recursos de avaliación para o alumnado .

 

1. OBXECTIVOS EDUCATIVOS

 

            Un dos principais obxectivos deste traballo é contribuír á adquisición da competencia dixital por parte do alumnado utilizando como contexto unha serie de experiencias do ámbito da bioloxía, tecnoloxía e historia. A maiores, intentarase acadar os seguintes obxectivos:

 

1. Programación.
   1. Elaborar contidos utilizando as posibilidades que permiten as ferramentas de creación de páxinas web e contidos 2.0.
   2. Empregar as construcións básicas dunha linguaxe de programación por bloques para resolver problemas.
2. Bioloxía é Xeoloxía.
   1. Procurar, seleccionar e interpretar información de carácter científico a partir da utilización de diversas fontes.
   2. Utilizar información de carácter científico para formar unha opinión propia e argumentar sobre problemas relacionados.
   3. Estimar a importancia da biodiversidade e aplicar criterios de clasificación dos seres vivos, relacionando unha serie de plantas comúns co seu grupo taxonómico.
   4. Relacionar as partes da planta implicadas no proceso da nutrición autótrofa e recoñecer a súa importancia para o conxunto dos seres vivos.
   5. Clasificar especies vexetais a partir de claves sinxelas de identificación.
3. Xeografía e Historia.
   1. Identificar elementos materiais, culturais ou ideolóxicos que son herdanza do pasado.
   2. Ordenar temporalmente algúns feitos históricos e outros feitos salientables, utilizando para iso as nocións básicas de sucesión, duración e simultaneidade.
   3. Utilizar o vocabulario histórico e artístico imprescindible para cada época

 

 

2. ASPECTOS CURRICULARES SOBRE OS QUE SE INCIDE.

 

A. Programación.

Ao longo deste traballo incidíronse non seguintes contidos:                                             

• Bloque 2. Programación por bloques.   

○     B2.1. Elementos da sintaxe da linguaxe.

○     B2.2. Elementos do contorno do traballo.

○     B2.3. Deseño de algoritmos utilizando ferramentas informáticas.

○     B2.4. Instrucións básicas: movemento, aparencia, sons e debuxo.

○     B2.8. Instrucións de manexo de controis, sensores e eventos.

○     B2.9. Execución. Deseño e realización de probas: tipos de probas e casos de proba.

• Bloque 3. Programación web.

○     B3.1. Linguaxes de marcas para a creación de documentos web. HTML.

○     B3.2. Accesibilidade e usabilidade na internet.

○     B3.3. Ferramentas de creación de contidos da web 2.0.

 

B. Bioloxía e Xeoloxía          

            A materia de Bioloxía e Xeoloxía de primeiro da ESO ten como eixo vertebrador dos seus contidos a relación entre os seres vivos e a súa interacción coa Terra, incidindo na importancia que a conservación do ambiente ten para a vida. Neste senso, desenvólvese nos seus contidos a enorme importancia que teñen a biodiversidade do planeta e os seus ecosistemas.

Ao longo deste traballo incidíronse non seguintes contidos:                                             

• Bloque 1. Habilidades, destrezas e estratexias. Metodoloxía científica.    

○     B1.1. O vocabulario científico na expresión oral e escrita.

○     B1.2. Metodoloxía científica: características básicas.

○     B1.4. Planificación e realización do traballo experimental e interpretación dos seus resultados.

• Bloque 3. A biodiversidade no planeta Terra.

○     B3.1. Concepto de biodiversidade. Importancia da biovidersidade.

○     B3.2. Sistemas de clasificacións dos seres vivos. Concepto de especie. Nomenclatura binomial.

○     B3.3. Reinos dos seres vivos. Moneras, Protoctistas, Fungi, Metafitas e Metazoos.

○     B3.6. Plantas: brións, fieitos, ximnospermas e anxiospermas. Características principais, nutrición relación e reprodución.

○     B3.7. Clasificación de animais e plantas a partir de claves dicotómicas e de outros medios.

○    B3.8. Identificación de plantas e animais propios dalgúns ecosistemas, especies en extinción e especies endémicas. Adaptacións dos animais e as plantas ao medio. Biodiversidade en Galicia.

• Bloque 5. Proxecto de investigación.

○     B5.2. Artigo científico. Fontes de divulgación científica.

○     B5.3. Proxecto de investigación en equipo: organización. Participación e colaboración respectuosa no traballo individual e en equipo. Presentación de conclusións.

 

C. Historia.

Ao longo deste traballo incidíronse non seguintes contidos:                                             

• Bloque 3. A Historia.         

○     B3.1. Relación entre o pasado, o presente e o futuro a través da historia.

○     B3.3. Cambio e continuidade.

○     B3.4. Tempo histórico.

○     B3.5. Vocabulario histórico e artístico.

○     B3.7. Periodización da Prehistoria e a Idade Antiga.

○     B3.22. Península Ibérica: pobos prerromanos; Hispania romana; Gallaecia. Proceso de romanización. A cidade e o campo.

 

 

3. METODOLOXÍA E ORIENTACIÓNS DIDÁCTICAS.

 

            A metodoloxía deste traballo pretende colaborar no proceso de ensino-aprendizaxe tendo en conta os diferentes ritmos de aprendizaxe dos alumnos, favorecendo a capacidade de aprender por si mesmos e promovendo o traballo en equipo. Intentouse, ademais, prestar unha especial atención á adquisición e desenvolvemento das competencias clave.

           Para conseguir estes obxectivos foron deseñadas unha serie de actividades baseadas no uso de ferramentas dixitais, principalmente aplicacións de móbil, conectadas cos obxectivos e os contidos do currículo. Ao presentar as actividades, e tamén os contidos relacionados, a través de plataformas alternativas ás tradicionais (e moi próximas á realidade dos alumnos como son os dispositivos móbiles) preténdese buscar a significatividade da aprendizaxe que estará directamente relacionada coa súa funcionalidade.

            Así, as actividades didácticas deseñadas neste traballo teñen a finalidade de atender a diversidade de aprendizaxes presentes nunha aula de 1º de E.S.O.

          Estas actividades agrúpanse en conceptos e contidos curriculares de Bioloxía e Xeoloxía, Xeografía e Historia e Programación, aínda que as ferramentas e actividades propostas poderanse utilizar noutras áreas e ámbitos.

            Os recursos empregados están agrupados en bloques dentro da plataforma Moodle.

          As unidades e materiais elaborados están baseados no aprendizaxe por descubrimento e no xogo como motivación, contando sempre coa figura do profesor/a como guía do proxecto para resolver as dúbidas que se poidan presentar. O traballo, baseándose nas posibilidades que nos ofrecen as novas tecnoloxías, pódese dividir en varias partes que, por unha maior claridade, se describen neste documento por separado, se ben procurase na posta en práctica do traballo a interacción e coordinación entre elas.

• Unha delas consiste na introdución dos dispositivos móbiles como instrumentos de aprendizaxe mediante o uso de distintas apps móbiles ao longo do curso e en principios de programación baseándose nos novos materiais aportados pola Xunta durante o curso 16-17 (mBot e mBot Ranger).
• Outra parte consiste na elaboración dunha base de datos dixital dunha serie de especies vexetais, algunhas típicas da flora galega e outras foráneas pero habituais en parques e xardíns. Se especifican características básicas de cada especie, a súa distribución, posibles usos, etc. O obxectivo é que esta base de datos estea a disposición da comunidade educativa para o seu uso en distintas actividades e, para facilitar a comodidade de acceso, proporcionarase un código QR, descargable, asociado a cada exemplar.

A maiores hai deseñadas unha serie de actividades relacionadas coa identificación, procesos fisiolóxicos e morfoloxía básica das especies vexetais. Esta actividades poderán ser realizadas “in situ” mediante o emprego de dispositivos móbiles, achegando desta forma a teoría da materia de bioloxía-xeoloxía á realidade natural e colaborando a integrar as novas tecnoloxías no proceso de ensino-aprendizaxe.

• Outra parte consiste no estudo da organización social e arquitectónica dun poboado castrexo, poñendo como exemplo o existente no monte do Castro de Vigo. Esta parte tamén terá un marcado tratamento dixital na súa consecución e o emprego de dispositivos móbiles terá unha importancia clave.

 

           A través destas unidades preténdese desenvolver os coñecementos multimedia do alumno como fío condutor no aprendizaxe de bioloxía, historia e programación.

 

Estratexias de atención á diversidade

 

            O principal obxectivo da metodoloxía deste proxecto é favorecer a aprendizaxe do alumnado na súa diversidade e, para acadalo, empregamos diferentes estratexias.

           Por unha banda, entendemos que a utilización de recursos didácticos alternativos, variados e motivadores, é un punto clave para atender ás diferentes capacidades de aprendizaxe presentes na aula. É aquí fundamental o emprego das novas tecnoloxías, tanto como elemento motivador como forma alternativa de achegar aos contidos ao alumnado, a través de plataformas próximas á súa realidade e intereses.

           Por outro lado, o uso de espazos diferentes ao da propia aula (parques e xardíns) e diferentes tipos de agrupamentos actúan como elementos que incrementan as posibilidades de interacción grupal e poden funcionar como axentes de motivación.

 

4. ACTIVIDADES PROPOSTAS.

 

            As actividades que se propoñen cumprirán sempre unha serie de normas básicas:

• Conectadas cos obxectivos e contidos.
• Suficientemente complexas para que requiran o esforzo do alumno.
• Secuenciadas en dificultade para que sexan superables e supoñan un reto motivador.

 

A. Programación. Robótica.

 

            As actividades propostas son para realizar no aula taller polos alumnos, constan de dúas partes, programación do robot e posta en marcha do mesmo.

            As actividades iniciais son moi sinxelas aumentando en dificultade a medida que o alumno vai asimilando os diferentes conceptos de programación aplicados a diferentes sensores. Finalmente se propóñen unha serie de retos.

            Para a realización das actividades propostas é necesario a utilización de dispositivos móbiles (mBlock, Makeblok) ou no ordenador da aula de tecnoloxía.

            As actividades propostas son:

A.1: TRABALLAMOS CON LEDs.

LEDs-1: Deseñar un programa no que, os leds se acendan en vermello.

LEDs-2: Deseñar un programa no que, os leds se acendan en azul.

LEDs-3: Deseñar un programa no que, os leds se acendan en verde.

LEDs-4: Deseñar un programa no que o mBot sexa unha disco-Leds.

LEDs-5: Programar o mBot Ranger para poder obter as seguintes cores:

LEDs-5.1: Amarelo.

LEDs-5.2: Ciano.

LEDs-5.3: Maxenta.

LEDs-5.4: Branco.

LEDs-6: Deseñar un programa que vaia acendendo led a led, ata que estean todos prendidos,  “sen usar variables” .

LEDs-7: Deseñar un programa que vaia acendendo led a led ata que os teña todos prendidos, e despois se apaguen todos a un tempo e volver a  comezar.

LEDs-8: Facer o mesmo programa anterior pero empregando unha variable chamada nº de leds.

LEDs-9: Modificar o programa anterior para que unha vez que estean todos acesos se vaian apagando un a un. E que a cor na que se acenden sexa a branca.

LEDs-10: Modificar o programa anterior para que se acendan nunha cor ao chou.

LEDs-11: Modificar o programa para que repita o ciclo anterior para sempre.

LEDs-12: Programar o robot para que teña un led que funcione intermitentemente e no cal cando o led esté acendido soe unha nota musical e cando esté apagado soe outra nota distinta.

LEDs-13: Gravar o programa na placa Arduino.

A.2: TRABALLAMOS CON MOTORES.

Motor-1: Por o robot no chan, e programalo para que xire.

Motor-2: Modificar o programa para que xire 90 graos.

Motor-3: Deseñar un programa que faga avanzar o robot a distancia dun metro no chan.

Motor-4: Unindo os dous programas anteriores crear un programa que faga que o robot trace un cadrado, dun metro de lado, o máis rápido posible.

Motor-5: Modificar o programa para que cada vez que xire 90 graos se acenda un cuarto da matriz de LEDs.

 

A.3: SENSOR SEGUELIÑAS.

Seguelíñas-1: Conectar o sensor ao porto 9. Executar o programa e medir os valores que o Panda dá cando o robot está sobre unha superficie negra, sobre unha superficie branca, ou a metade en cada cor.

Seguelíñas-2: Programar o robot para que siga a liña negra.

Seguelíñas-3: Realizar un programa para o robot percorra a pista indicada no menor tempo posible.

Seguelíñas-4: Baseándose no programa anterior realizar os axustes necesarios para facer o recorrido no menor tempo posible, nunha pista con cruzamentos e curvas.

Seguelíñas-5: Programar o robot para que siga unha liña branca sobre unha pista negra.

Seguelíñas-6: Realizar o programa para que o robot poda seguir a seguinte liña branca do circuíto.

           

A.4: SENSOR DE ULTRASÓNS.

Sensor ultrasóns-1: Conectar o sensor ao porto 10. Co robot conectado ao ordenador anotar as medicións que se observan, colocando un obxecto a diferentes distancias.

Sensor ultrasóns-2: Deseñar un programa no que o robot avance ata que atope un obxecto, e cando o atope que pare.

Sensor ultrasóns-3: Deseñar un programa no que cando a distancia dun obxecto ó sensor de ultrasón sexa inferior a 10 cm, comece a soar unha alarma, e se acenda a matriz de LEDs en cor vermello, aumentando a intensidade da cor conforme a distancia se vaia reducindo.

Sensor ultrasóns-4: Deseñar un programa no que cando a distancia dun obxecto ó sensor de ultrasón sexa inferior a 20 cm, comece a soar unha alarma, e se acenda a matriz de LEDs en cor vermello, diminuíndo a intensidade da cor conforme a distancia se vaia reducindo.

 

A.5: SENSOR DE LUZ.

 

Sensor de luz-1: Comprobar o funcionamento dos sensores de luz do robot.

Sensor de luz-2: Modificar o programa anterior, para conseguir que o robot se comporte como un “vehículo solar” de xeito que avance, a velocidade 50, cando a intensidade de luz sexa maior de 20, e que se deteña se o valor é inferior.

Sensor de luz-3: Mellorar o robot solar, do exercicio anterior, de tal xeito que cando o robot reciba unha intensidade de luz de 20 ou menor, se pare e soe unha alarma.

Sensor de luz-4: Dirixir o mBot Ranger cunha lanterna, que incide directamente sobre o sensor 1 e o sensor 2. O robot virará para o lado que reciba a luz.

Sensor de luz-5: Programar o mBot Ranger para que se mova en función da intensidade de luz. Canto maior sexa a intensidade de luz que recibe, maior será a velocidade.

 

A.6: SENSOR DE TEMPERATURA.

 

Sensor de temperatura-1: Comprobar o funcionamento do sensor de temperatura do robot.

Sensor de temperatura-2: Conseguir que a Matriz de LEDs alumee en cor vermello cunha intensidade que dependa da temperatura ambiente que detecta o sensor de temperatura.

Sensor de temperatura-3: Facer que o zoador do robot soe cando a temperatura sexa maior de 23ºC.

 

A.7: SENSOR DE SON.

 

Sensor de son-1: Comprobar o funcionamento do sensor de son do robot.

Sensor de son-2: Deseñar un programa no que cando o nivel do sensor de son sexa maior de 130 se active a Matriz de LEDs en cor vermello.

Sensor de son-3: Partindo da actividade anterior facer que a medida que aumente a intensidade, a luz vermella sexa intermitente.

Sensor de son-4: Partindo do reto anterior facer que a medida que aumente a intensidade do son, se cree unha discoteca coas tres cores.

Sensor de son-5: Partindo do reto anterior facer que a medida que aumente a intensidade do son, o mBot Ranger avance a velocidade 100 e no caso contrario que pare.

 

B.8: RETOS PROPOSTOS.

 

1. Carreira de robot pista segueliñas branca.

2. Carreira de robot pista segueliñas negra.

3. Carreira de robot pista segueliñas negra con cruzamento.

4. Varredor de latas brancas.

5. Esquivar obstáculos que encontra no camiño e seguir a liña.

6. Eliminar obxectos que encontra no camiño facendo un pequeno xiro antes.

7. Empuxar obxectos que encontra no camiño, lateralmente, fora do percorrido.

           

2. Bioloxía e Xeoloxía.

 

PROPOSTA DE ACTIVIDADE CLAVE DICOTÓMICA

Identificar unha serie de especies vexetais coa axuda dunha clave dicotómica sinxela e colocarlle o seu correspondente código QR

 

PROPOSTAS DE ACTIVIDADES CON CÓDIGOS QR

1. 1. Fotografar nun parque unha lista de árbores, podendo apoiarse en códigos QR
   2. Gymkana “Coñece as túas árbores”

PROPOSTAS DE ACTIVIDADES BIODIVERSIDADE

1. 1. Busca rápida de información.
   2. Traballo de investigación.

PROPOSTAS DE ACTIVIDADES MORFOLOXÍA E FISIOLOXÍA VEXETAL

1. 1. Acitividade de repaso de morfoloxía vexetal.
   2. Localizar unha serie de estruturas básicas en exemplares vexetais
   3. Ordear especies non seus grupos correspondentes identificando as características claves.
   4. Localizar e fotografar unha serie de estruturas propias dos vexetais.
   5. Cuestionario Kahoot!
   6. Actividade de Moodle, encher ocos

 

C. Xeografía e Historia. Os castros de Galicia.

 

         Seguindo co uso dos dispositivos móbiles (móbil-tablet), e baseándose nas novas tecnoloxías que tanto motivan ao alumnado, proponse unha serie de actividades que poderían ser trasladadas a calquera tema que se quixese implantar desta disciplina.

 

          Para a realización destas actividades é necesario a utilización de dispositivos móbiles nos que estean instaladas as seguintes aplicacións: lector de códigos QR, Kahoot, Aurasma, OSMTracker, MOLDIV e Canva.

As actividades propostas son as seguintes:

 

1. Actividades Lector QR: Preparar un póster da comunidade galega, localizar os castros e colocar adhesivos cos códigos QR de cada un dos castros.
2. Actividade de cartografía: Cartografar os puntos tomados no castro usando o OpenStreetMap.
3. Actividade de campo-aula de informática: Visitar un castro e trackear a zona, marcando diferentes puntos de interese (árbores, fontes, merendeiros,...), coa app OSMTracker.
4. Actividade con Kahoot: Batería de preguntas sinxelas nas que se prima a rapidez de resposta.
5. Cuestionario de selección múltiple para realizar no aula virtual do centro, sobre os castros.
6. Cuestionario de verdadeiro-falso para realizar no aula virtual do centro, sobre os castros.
7. Cuestionario de selección múltiple para realizar no aula virtual do centro, sobre o castro de Vigo.
8. Actividade con Aurasma: Identificar distintas partes do poboado castrexo mediante a aplicación Aurasma.
9. Actividade de creación de collage-revista con fotos dos castros visitados coa app MOLDIV.
10. Actividade de creación dun tríptico do castro coa app Canva.

 

5. RECURSOS DE AVALIACIÓN.

 

          Co fin de establecer unha avaliación integral de todo o traballo establécese unha dobre avaliación. Por un lado o proceso de ensino-aprendizaxe e por outro a propia proposta didáctica.

 

1. Avaliación do proceso de ensino-aprendizaxe.

          A avaliación concíbese e practícase dun xeito individual (centrada na evolución de cada alumno/a), orientador (achegando ao alumno información precisa para mellorar a súa aprendizaxe) e continuo. Este último punto ten unha especial importancia na retroalimentación da aprendizaxe, xa que o alumno pode recibir información da súa evolución (os seus acertos e erros) en calquera momento do proceso de ensino aprendizaxe e non unicamente ao rematar a actividade.

          Os procedementos ordinarios e instrumentos de avaliación que se utilizarán para avaliar o proceso de ensino-aprendizaxe son:

• • • • Valorar a participación dos alumnado nas actividades, o traballo en equipo, a motivación, os hábitos escolares,…
      • Supervisión e corrección das actividades. É un procedemento clave para identificar a situación individual dun alumno/a e as súas particulares necesidades de axuda.

                  Para levar acabo esta avaliación propóñense as seguintes ferramentas:

 

A. Programación

 

        Este  proxecto está dirixido ao alumnado de Programación-Robótica de primeiro da E.S.O. Para realizar a avaliación dos mesmos elixiuse unha forma lúdica que estimule ao alumno a mellorar o seu rendemento e a aprender xogando, marcándose retos.

         Individualmente, o alumno/a ten un carné no que se van anotando as probas que vai superando. Cada vez que se supera unha proba, se consegue un BOT, que é a mascota elixida para valorar a actividade de robótica.

   BOT

        Cada grupo previamente ten coñecemento da rúbrica proposta para avaliar a súa actividade na aula.

        Achégase un modelo do carné para unha das fases: