Saltar navegación

6. Atrapa un bulo

Glosario

Glosario

Alfabetización mediática e informacional (AMI)

En la imagen puede verse una pantalla de ordenador con la palabra 'fake'

Definición:

Son las habilidades necesarias para hacer frente a la desinformación, a la incitación al odio, a la disminución de la confianza en los medios de comunicación y las innovaciones digitales.

Ejemplo:

Por Ejemplo:, si desarrollamos la capacidad de no compartir una información que nos llega, sin antes verificar en distintas fuentes si es verdad o no lo es.

Digitalización

En la imagen puede verse el icono de LibreOffice Calc

Definición:

Es la acción de convertir los procesos analógicos o los objetos físicos a un formato digital.

Ejemplo:

Por Ejemplo:, en una empresa las cuentas (compras, ventas) se realizaban apuntando a mano en un papel, y ahora se anotan en una hoja de cálculo como LibreOffice Calc. Las cuentas de la empresa se han digitalizado.

Marketing digital

En la imagen se representa una compra

Definición:

Es una forma de hacer publicidad de productos o servicios utilizando medios digitales.

Ejemplo:

Una campaña publicitaria que utilice las redes sociales para promocionar un festival de música.

Publicidad engañosa

En la imagen puede verse un cartel publicitario

Definición:

Es la que utiliza información poco realista o contada a medias para generar falsas expectativas en los clientes, o perjudicar a un competidor.

Ejemplo:

Por Ejemplo:, si una marca publicita su hamburguesa diciendo que es 100% saludable y con una imagen que no se parece en nada a la realidad, estaría realizando publicidad engañosa.

Algoritmo

En la imagen puede verse el procedimiento para realizar una división

Definición:

Es una secuencia lógica de pasos para cumplir un objetivo o solucionar un problema.

Ejemplo:

Por ejemplo, para calentar leche en el microondas seguimos una secuencia de pasos, es decir un algoritmo: abrir la puerta, meter la taza con leche, seleccionar la potencia, etc. Otro ejemplo puede ser, los pasos que seguimos para realizar una división en matemáticas.

Marketing responsable

En la imagen se representa una compra

Definición:

Es una forma de hacer publicidad utilizando información objetiva e imparcial, y siguiendo prácticas comerciales éticas y sostenibles.

Ejemplo:

Una campaña publicitaria que promocione un festival de música mediante un anuncio en el que la información sobre el precio de la entrada y lo que incluye es clara y en el que además se promueva el reciclaje de los envases consumidos en el festival.

Aprende a recoñecer a mentira en internet

Un dos problemas que teñen aparelladas as redes sociais (Whatsapp, Tik-tok, Instagram, etc.) é que nelas é moi difícil distinguir o que é real do que non o é, proliferan as noticias falsas (Fake News) e a publicidade enganosa.

En la imagen puede verse una pantalla de un ordenador con la palabra FAKE

Cada vez hai máis contidos falsos, polo que cómpre estar preparado para tratar de distinguir o que pode ser publicidade enganosa/fraude/estafa do que non. Niso consiste a alfabetización mediática.

Aprende a detectar fakenews

🔎 Verifica a fonte da información. Se non a coñeces ou non aparece identificada, contrasta con outras fontes fiables.
🌐 Observa a aparencia: desconfía se a páxina ten unha URL estraña, faltas de ortografía ou un deseño deficiente.
🤝 Mantén a prudencia, mesmo cando a información chegue de persoas de confianza, como familiares ou amizades.
📖 Le toda a información, non quedes só co titular, e pensa que poden sacarse datos de contexto.
🖼️ Revisa as imaxes e os vídeos, porque poden estar manipulados ou non corresponder co feito que aparentan mostrar.
📰 Compara a noticia con outras fontes fiables e desconfía se non aparece en medios recoñecidos.
⚠️ Coida coas informacións que mesturan verdades e falsidades, pois usan datos certos para dar credibilidade ao falso.
😡 Desconfía das mensaxes que che fan reaccionar con enfado, medo ou urxencia, porque buscan que non penses antes de actuar.
🎁 Contrasta as novas demasiado boas ou sorprendentes, xa que poden ser un gancho para difundir desinformación.
🎭 Distingue o humor e a sátira das noticias reais, para non confundilas con información verídica.

Pensamiento crítico e alfabetización mediática

Lectura facilitada

La digitalización ha traído muchas cosas positivas a la sociedad, pero también está generando aspectos negativos.

En las redes sociales, por ejemplo, es muy difícil distinguir lo que es real de lo que no lo es.

Cada vez hay más noticias falsas (Fake News) y publicidad engañosa.

Esto te podría llevar a preguntarte: ¿lo que ves en internet es todo mentira?

Seguro que no, pero si hay mucho contenido que es falso.

Necesitas estar preparado para distinguir lo real de lo falso.

Estar alerta para no caer en los fraudes y estafas que se propagan por internet.

Tener una alfabetización mediática que te permita no dar difusión ni credibilidad a las noticias falsas.

Queres saber máis?

Para ampliar información, visita a web Bulos y noticias falsas (fake news)(Abre en nueva ventana), do INCIBE (Instituto Nacional de CIBErseguridad).

Actividad práctica del Incibe - Detecta noticias falsas (Abre en nueva ventana)

Tamén podes apoiarte en webs de verificación, portais que se encargan de contrastar a información:En la imagen puede verse una lista con casillas de verificación

Nunha era na que as noticias se crean e difunden con tanta inmediatez e sen necesidade de rigor, son imprescindibles axencias que verifiquen a certeza das informacións. Niso consiste o FACT-CHECKING, e en España hai unha verificadora de cabeceira: Maldita.es

En novembro de 2024 Trump gañou as eleccións americanas grazas a unha campaña de desinformación promovida pola rede social X (antes Twitter), rede que mercara o magnate Elon Musk co fin de influír na política de todo o planeta. Para logralo, Musk creou a súa propia "verificadora" que, como imaxinarás, non verifica senón que desinforma.

Trump convertiu a Musk nun dos ministros do seu goberno. Elon Musk comezou entón unha viraxe da política á distopía, tratando de empregar as ferramentas e medios das grandes tecnolóxicas de Silicon Valley (Google, Meta, Apple, etc) para controlar o mundo. As grandes empresas comezaron a unirse á campaña de desinformación.

Fact checking


En xaneiro de 2025, a verificadora Maldita.es enviou este email ós seus suscriptores:

Non sabemos se porque cre nel ou porque lle ten medo a Trump (o di o futuro presidente, non nós), pero a realidade é que Mark Zuckerberg, o responsable de Meta (Facebook, Instagram, WhatsApp...) decidiu deixar de utilizar verificacións profesionais nas súas plataformas.

Zuckerberg fala de censura e o primeiro e máis importante que queremos dicirvos é que Maldita.es NUNCA NUNCA censurou nada nunha plataforma dixital. Nin podemos nin queremos, nin ese é o noso traballo.

É importante enfrontarse a estas mentiras sobre o noso traballo porque en Maldita sempre apostamos por combater a desinformación con máis información, non con menos. Levamos anos dicindo ás plataformas dixitais, incluída Meta, que eliminar contido desinformativo non axuda, senón que crea máis desconfianza cando a xente fai clic nunha ligazón e atopa contido eliminado sen explicación.

Esta “decisión” ou imposición chega nun momento no que o mundo está a cambiar e os desinformes teñen máis poder que nunca. O novo presidente estadounidense e o seu conselleiro Elon Musk celebraron publicamente a decisión de Meta e Trump dixo que "probablemente" é unha resposta da compañía ás súas ameazas, pero tampouco queremos facernos de vítimas de todo isto: son os usuarios da plataforma aqueles que sufrirán principalmente as consecuencias, comezando polos estadounidenses: máis estafas, máis manipulación, máis odio, máis mentiras. Malas noticias para a democracia.

Maldita segue e seguirá na loita. Se a mentira gaña non será porque nos rendemos. En 2024 fixemos máis cousas que nunca: desmentimos 1.390 bulos e desinformacións e contestamos a 37.201 consultas feitas pola nosa comunidade (é dicir, por persoas como ti). Tamén fixemos grandes investigacións; lanzamos novos proxectos editoriais como Factous ou A Dudoteca; formamos mediante cursos talleres e charlas á 5.673 nenos e adultos; implantamos a nosa tecnoloxía en 10 países e usamos a intelixencia artificial contra a desinformación; empuxamos aos xigantes tecnolóxicos a ser máis responsables e denunciamos cando non o facían; colaboramos con organizacións de todo o mundo e participamos en

 proxectos de investigación académica.

Déixanos moito buraco?

O peor do probable final da colaboración con Meta é, de longo, que hai xente á que chegabamos a través dela e á que agora non imos chegar. Para que te fagas unha idea, só na UE aplicáronse 68 millóns de etiquetas de fact-checking e un 95% da xente que os viu elixiu non facer click na desinformación. Con todo isto quen perde non é Maldita, senón os usuarios de Facebook e Instagram que non teñen ningunha culpa e que van convivir con máis enganos, timos e manipulación sen a axuda que antes lles prestabamos.

Tampouco che imos a mentir, no económico tamén nos vai a deixar un buraco. Canto? As nosas contas son públicas, están auditadas e podes consultalas aquí. Atoparemos outras maneiras de financiarnos para seguir dando a batalla, aínda que moitos dos financiadores tradicionais do noso traballo están baixo a presión dun movemento internacional ben coordinado que vai contra calquera que loite contra a desinformación, desde científicos e investigadores a verificadores como Maldita. Como o faremos? Non é unha pregunta sinxela.

Bots bos e malos

Un bot, abreviatura da palabra "robot", é un programa informático programado para realizar tarefas de forma automática, repetitiva e predefinida. Non precisan da intervención humana, xa que están deseñados para funcionar de forma autónoma. Un exemplo do que é un bot atópase no chat en directo de numerosos sitios web.

Como funcionan os bots?
Os bots úsanse para realizar tarefas repetitivas de forma automatizada. Funcionan sen intervención humana, o que permite optimizar o traballo dos equipos de Atención ao Cliente, por poñer só un exemplo. En lugar de responder os correos electrónicos manualmente respondendo sempre as mesmas preguntas, un bot é o responsable de enviar a información de forma exacta e inmediata.

Aínda que os bots son elementos que axudan a mellorar os tempos de resposta e a calidade, teñen un lado escuro que debemos mencionar. Os usos indebidos dos bots fan referencia aos piratas informáticos que envían malware masivamente a través de botnets, así como outras ameazas cibernéticas e intentos de roubo de credenciais. A tecnoloxía propia do bot fai que os ciberdelincuentes se interesen por este tipo de software.

Bots bos vs malos

BOTS BOS

  1. Bots de buscadores: os “ crawlers ” , tamén chamados “spiders” de Google, son bots que rastrexan a web e indexan sitios web nos buscadores: Yahoo, Bing ou o citado Google.
  2. Chatbots: estes son os populares chats en directo utilizados pola banca electrónica e outras plataformas para responder ás preguntas dos clientes en poucos segundos. Os usuarios poden escribir as súas preguntas en chats emerxentes ou enviar unha mensaxe de voz, que sempre é respondida por un robot dun xeito moi humano.
  3. Monitoring bots: esta clase de bots, que son especialistas en monitorización, utilízanse para verificar o rendemento (o popular concepto de "performance" en inglés) e identificar problemas técnicos na páxina.
  4. Bots de asistente persoal: "Alexa, vai chover mañá en Bilbao?" E o asistente de voz responde case coma unha nai, dicindo que as temperaturas van ser baixas e que chega unha tormenta. Estes bots foron creados como robots avanzados que facilitan a nosa vida diaria.
  5. Bots en mercadotecnia: un bo departamento de mercadotecnia dixital probablemente use bots para rastrexar os seus anuncios nas redes sociais e outras plataformas. Por suposto, é moi útil á hora de procesar as opinións dos clientes e identificar novas tendencias. Todas estas ferramentas de tecnoloxía bot tradúcense en métricas que serven para aumentar as marxes de beneficio.
  6. Bots agregadores: son bots que recollen información de varios sitios web e despois envíana directamente a determinados usuarios. Por exemplo, moitas plataformas de comercio electrónico ofrecen a opción de subscribirse e recibir un correo electrónico co seu boletín informativo.

BOTS MALOS

  1. Bots de spam: programados para enviar contido lixo masivo. Os piratas informáticos crean contas falsas co único proceso de espallar spam pola rede.
  2. Web scraping bots: a función destes robots é "rascar" todo o contido publicado noutros sitios web e despois anexalo a outro dominio. É dicir, unha máquina automática de copiar-pegar que non respecta os dereitos de autor. Ademais, afecta directamente ao SEO e á indexación de páxinas lexítimas en Google.
  3. Bots de enchemento automático de credenciais: creados para roubar claves secretas de contas de terceiros. Son capaces de "secuestrar" os perfís de Netflix, Spotify ou Amazon sen que o propietario poida evitalo facilmente.
  4. Bots DDoS: un ataque de denegación de servizo prodúcese ao infectar un gran número de ordenadores con malware e, a continuación, crear unha poderosa rede de botnets .
  5. Bots de fraude publicitario: sirven para facer trampas nas campañas de publicidade basadas en anuncios. Entrenan a un bot para que acceda repetidas veces á información dun anuncio, aumentando a repercusión e os ingresos xenerados con dito anuncio. Cantos máis clics, maiores beneficios.

Vantaxes dos bots:

  • Axilizan o traballo monótono do departamento de Atención ó Cliente ou o seguimento das campañas publicitarias.
  • Automatizan as respostas ás preguntas máis frecuentes ou sintetizar o impacto de determinados anuncios supoñen un enorme avance para as empresas.
  • Optimización de gastos. Un departamento de call center xa non necesita un gran número de membros. Menos traballadores e tarefas máis complicadas, enviar correos electrónicos repetitivos ou chamadas con preguntas habituais será responsabilidade dun chatbot.
  • Aforro de tempo . Os bots nos que se basean os asistentes de voz aforran moito tempo. Podemos conectar directamente a nosa lista de reprodución favorita en Spotify sen tocar ningún dispositivo.

Desvantaxes dos bots:

  • O bot foi creado para facer o ben, pero algúns criminais úsano para lucrarse. Os ciberataques automatizados son máis perigosos que os manuais.
  • Parece moi humano, pero o bot segue sendo un robot. O traballo dun bot debe estar supervisado por un profesional, xa que non teñen unha linguaxe tan elaborada como os humanos.

Os bots son legais en internet?

Os bots son legais en internet sempre que non se utilicen para realizar actos delituosos. Un bot significa, en si mesmo, un programa informático sofisticado que axuda moito na automatización das tarefas. Polo tanto, é un elemento clave nos departamentos de marketing e outros equipos dunha empresa.

Porén, hai outra realidade, e é que algúns delincuentes aproveitaron este tipo de tecnoloxía para sofisticar os seus ataques informáticos. Non só pretenden roubar contrasinais ou enviar virus, entre os seus obxectivos está prexudicar a correcta indexación dos sitios web autorizados.

CONSELLOS PARA IDENTIFICAR UN BOT

A principal característica dun bot é a sofisticación. Non sempre é doado saber se estamos conversando cun bot nas redes sociais ou cunha persoa real. Descoñécese o número exacto de "contas cyborg" en Twitter e aínda non se desenvolveu un algoritmo eficaz para identificar todos os perfís falsos, especialmente aqueles que difunden noticias falsas a diario .

  • Revisa o perfil coidadosamente. 
  • As imaxes de stock, as ligazóns sospeitosas e as lagoas na información básica son sinais de que unha conta é falsa. Por exemplo, cando se achegan eleccións importantes, nas redes sociais adoitan aparecer simpatizantes de determinados partidos políticos con ideas fortes. Poden seguir algúns perfís, pero mira as datas de publicación das publicacións ou interaccións, teñen sentido?
  • Fai unha pregunta máis difícil. Os bots, por moi avanzados que sexan, non poden responder preguntas sobre gustos ou sentimentos. Aínda que imitan un pozo humano, nunca deixan de ser un robot. Se sospeitas que estás a tratar cun bot, pregúntalle algo así como: "Cales son as túas vacacións ideais?" ou "Que che gusta almorzar os domingos?"
  • Busca características típicas da linguaxe robótica. A capacidade de comunicación dun bot non é idéntica á dun humano. Por moi ben que falen castelán, poden cometer erros relacionados con dobres significados ou concordancia gramatical. Tenta facerlle unha broma a través do chat e agarda a súa resposta. NON SE COÑECEN BOTS EN GALEGO, aquí tés un bo indicativo de que unha conta non é bot ;)
  • Consulta a sección de comentarios. Se o contido dunha páxina é moi semellante ó doutro blog, proba a escribir un comentario. Os bots que rouban artigos de dominios doutras persoas non están programados para responder na sección de comentarios. Só saben como publicar o mesmo tipo de contido unha e outra vez

COMO SABER SE TÉS UN BOT NO TEU PC?

  • O teu ordenador é lento. Ás veces falla e non entendes o que lle pasa.
  • Aparecen anuncios estraños e ventás emerxentes sen que fagas clic.
  • A súa páxina de inicio do motor de busca predeterminado cambia.
  • As barras de ferramentas e extensións que non instalaches aparecen no teu navegador.
  • O teu PC tarda máis en apagarse ou acenderse.
  • Non pode actualizar o sistema operativo.
  • As ligazóns sospeitosas aparecen nos teus perfís de redes sociais.
  • O ventilador deixa de funcionar correctamente.
  • Uso de RAM maior que o habitual.


QUE FACER SE O TEU PC ESTÁ INFECTADO CON BOTS?

  • Desconecta o teu PC de Internet, evitando así que os hackers executen os seus comandos para roubar a túa información persoal.
  • Inicia o teu ordenador en modo seguro. É bastante semellante ó modo seguro de Android .
  • Consulta todas as aplicacións do teu dispositivo. Pecha as que non estás a usar e elimina as que non che interesen.
  • Executa a exploración de seguranza.
  • Reinstala o teu navegador.

COMO PROTEXER O TEU PC DOS BOTS?

  • O primeiro paso é escoller un contrasinal seguro que, por suposto, non utilizaches noutro perfil en liña e que conteña caracteres especiais.
  • Mantén sempre actualizado o teu sistema operativo.
  • Ten precaución á hora de abrir ligazóns en correos electrónicos ou mensaxes nas redes sociais (tamén en WhatsApp, aínda que apareza no chat familiar). 
  • Cifra o teu tráfico en liña a través dunha VPN cando te conectes a unha wifi pública ou cando traballes remotamente desde a túa sala de estar. 

 
Info obtida de © 2025 Nord Security

Feito con eXeLearning (Nova xanela)