Límites e excepcións
Excepcións para usos con fins docentes
Como vimos, a LPI establece a definición, duración e demais especificacións dos dereitos de autor. No caso de que queiramos utilizar un material suxeito a dereitos de autor, debemos solicitar permiso ao autor (ou ao titular dos dereitos de explotación no caso de que os cedeu) e asumir as condicións que se establezan para o seu uso (habitualmente un pago económico).
Con todo, a LPI tamén define unha serie de límites e excepcións nas que o uso da obra non require solicitar permiso.
|
NOTA É importante engadir que estes casos supoñen excepcións á Lei e, como talles, son limitacións para situacións moi concretas, cuxos requisitos e condicións deben ser cumpridos escrupulosamente. A interpretación da Lei para cada caso concreto é competencia dos xuíces e tribunais. Por iso, recomendamos que, na medida do posible, se utilicen obras en Dominio Público ou con licenzas abertas. |
Entre estas excepcións, e especificamente para o caso dos docentes, interesa resaltar os límites para citas e recensións e ilustración con fins educativos ou de investigación científica (art. 32 LPI).
No caso das citas, refírese a condicións nas que podemos incorporar unha obra allea a un traballo propio, mentres que no segundo caso indica baixo que condicións podemos reproducir, distribuír ou comunicar publicamente devanditas obras.
Dereito de cita
Refírese á inclusión dun contido alleo nun material propio como apoio, proba ou confirmación do que se indica no mesmo. Este dereito aparece recoñecido no Convenio de Berna (art. 10) e na LPI (art. 32.1), indicando en ambos os casos as condicións para a súa utilización.
De acordo coa LPI, é lícito incluír nunha obra propia:
- Fragmentos de obras de natureza escrita, sonora ou audiovisual.
- Obras illadas de carácter plástico ou fotográfico (imaxes completas).
sempre que:
- Se realice unicamente con fins docentes ou de investigación.
- As obras mencionadas estean xa divulgadas.
- A súa inclusión se realice a título de cita ou para a súa análise, comentario ou xuízo crítico.
- A súa inclusión estea xustificada.
- Se indique o autor e a fonte da obra utilizada.
Este fragmento ou imaxe non pode ter un peso excesivo no total da obra, posto que debe ser a creación propia do autor a que teña unha maior entidade. En todo caso, a fonte do fragmento ou imaxe debe ser lícita.
Ilustración de actividades educativas ou de investigación
Ademais do dereito de cita, a LPI establece tamén unha excepción dirixida exclusivamente ao profesorado da educación regrada impartida en centros do sistema educativo español e o persoal de Universidades. Estes non necesitarán autorización nin a realización de pago algún para realizar:
- Actos de reprodución, distribución e comunicación pública de pequenos fragmentos de obras
- Actos de reprodución, distribución e comunicación pública de obras illadas de carácter plástico ou fotográfico figurativo,
sempre que:
- Non exista unha finalidade comercial.
- Se realice unicamente como ilustración de actividades educativas (en ensino presencial ou a distancia) ou de investigación.
- As obras estean xa divulgadas.
- A súa inclusión estea xustificada.
- Se indique o autor e a fonte da obra utilizada.
No caso de libros de texto ou manuais, poden realizarse actos de reprodución e comunicación pública sempre que non supoña a posta a disposición da obra ou fragmento ao alumnado nin permita o acceso á mesma, indicando ademais a localización na que o alumnado pode acceder licitamente á obra. Tamén está permitido distribuír copias exclusivamente entre o persoal investigador colaborador dun proxecto específico de investigación, na medida necesaria.
Os autores e editores das obras que se utilicen baixo estas condicións non terán dereito a remuneración algunha pola realización destes actos.
En todo caso, quedan excluídas desta excepción as partituras musicais, as obras dun só uso e as compilacións de fragmentos de obras ou de obras illadas de carácter plástico ou fotográfico.
ACLARACIÓNS
- Como vemos, incluír un contido con copyright nun traballo propio só é lícito a modo de cita. Isto exclúe os fins soamente ilustrativos, é dicir, non quedan amparados supostos como incluír unha imaxe con copyright unicamente para ilustrar un texto nin utilizar un fragmento dunha peza musical con copyright como música de fondo dunha montaxe de fotografías. Si poderían utilizarse no caso de que a imaxe ou o fragmento da peza musical vaian ser analizadas.
- No suposto de ilustración de actividades educativas, os actos de comunicación pública deben facerse desde a fonte orixinal da obra. É dicir, se queremos mostrar unha imaxe con copyright na clase, debemos facelo desde a web na que se aloxa. Se a incluímos nun material para facilitar a súa exposición en clase estariamos no caso de cita e debemos cumprir coas limitacións da mesma. Este material si poderiamos mostralo en clase (comunicación pública) no noso dereito como autores do material.
Extracto ou porción cuantitativamente pouco relevante sobre o conxunto da mesma (art. 32 LPI)
Calquera publicación, impresa ou susceptible de selo, editada co fin de ser empregada como recurso ou material do profesorado ou o alumnado da educación regrada para facilitar o proceso do ensino ou aprendizaxe (art. 32 LPI)
- Educación Preescolar e Educación Infantil,
- Educación Primaria,
- Educación Secundaria Obrigatoria (ESO),
- Bacharelato,
- Formación Profesional,
- Formación Universitaria (títulos oficiais),
- Ensinos de réxime especial: artísticas e idiomas.
A LPI contempla ademais certos límites dirixidos a Universidades e centros públicos de investigación. Nestes casos, os autores e editores si terán dereito a remuneración pola realización destes actos, salvo acordo previo entre o titular dos dereitos e o centro universitario ou de investigación.
Estes límites refírense á posibilidade de realizar actos de reprodución parcial, distribución e comunicación pública de obras sen necesidade de autorización sempre que:
- Se realice unicamente con fins de ilustración con fins educativos ou de investigación.
- Os actos se limiten a un capítulo, un artigo ou a un 10% aproximadamente da obra completa.
- Concorra algunha destas condicións:
- Que a distribución se efectúe exclusivamente entre os alumnos e o persoal docente do mesmo centro.
- Que só os alumnos e o persoal docente ou investigador teñan acceso aos actos de comunicación pública.
Quedan excluídas destas excepcións as partituras musicais, as obras dun só uso e as compilacións de fragmentos de obras ou de obras illadas de carácter plástico ou fotográfico.
Outros límites e excepcións recoñecidos na LPI
Na LPI recoñécense outras excepcións xerais que poden ser de interese para os docentes e que indicamos a continuación.
Copia privada
Non necesita autorización do autor ou titular a reprodución dunha obra xa divulgada sempre que se use exclusivamente para uso privado, se accedeu ao orixinal de forma lícita e a copia non se realice con fins comerciais (art. 31 LPI).
En beneficio de persoas con discapacidade
Non necesitan autorización do autor ou titular os actos de reprodución, distribución e comunicación pública de obras xa divulgadas que se realicen en beneficio de persoas con discapacidade, sempre que os mesmos carezan de finalidade lucrativa, garden unha relación directa coa discapacidade de que se trate, leven a cabo mediante un procedemento ou medio adaptado á discapacidade e se limitenh ao que esta esixe (art. 31 ter LPI).
Esta excepción é interesante para favorecer a inclusión educativa.
Utilización das obras con ocasión de informacións de actualidade e das situadas en vías públicas.
Calquera obra susceptible de ser vista ou ouvida con ocasión de informacións sobre acontecementos da actualidade pode ser reproducida, distribuída e comunicada publicamente, na medida que o xustifique esa finalidade informativa.
Ademais, as obras situadas permanentemente en parques, rúas, prazas ou outras vías públicas poden ser reproducidas, distribuídas e comunicadas libremente por medio de pinturas, debuxos, fotografías e procedementos audiovisuais (art. 35 LPI).
Obras orfas
Os centros educativos, museos, bibliotecas, filmotecas e hemerotecas accesibles ao público poderán reproducir e pór a disposición do público determinadas obras orfas, sempre que se realice sen ánimo de lucro e con fins culturais e educativos (art. 37 bis LPI).
Parodia
Non será considerada transformación que esixa consentimento do autor a parodia da obra divulgada, mentres non implique risco de confusión coa mesma nin se infira un dano á obra orixinal ou ao seu autor (art. 29 LPI).
Outras excepcións
- Traballos sobre temas de actualidade (art. 33 LPI).
- Agregadores de contidos (art. 32 LPI).
- Seguridade pública (art. 31 bis LPI)
- Utilización de bases de datos (art. 34 LPI).
- Actos oficiais e cerimonias relixiosas (art. 38 LPI).
Obra cuxo autor ou titular de dereitos non están identificados, se descoñecen os antecedentes, así como a súa data de creación ou publicación.
Licenciado baixo a Licenza Creative Commons Atribución Compartir igual 4.0