Saltar la navegación

Cómo incorporar materiais

Neste apartado imos centrarnos na creación de materiais educativos e na posibilidade de incluír contidos alleos para ilustrar, comentar ou combinalos con contidos de creación propia.

As condicións de uso

Se imos incorporar materiais de terceiros, o primeiro que debemos ter claro é que podemos facer con ese material e baixo que condicións. Lembremos as normas xerais:

infografía
Cedec. Materiales disponibles en la red (CC BY-SA)

No caso de que estes materiais teñan unha licenza Creative Commons, será fácil coñecer as condicións de uso, descritas anteriormente nesta guía. Con todo, hai moitos materiais que teñen licenzas abertas personalizadas. Nestes casos, será necesario revisar a descrición das mesmas para determinar que podo facer con eses materiais e baixo que condicións.

Materiais licenciados baixo CC

Os materiais compartidos con licenza CC poden modificarse, creando unha obra derivada a partir deles (por exemplo, adaptar unha secuencia didáctica á miña aula), combinalos con outros materiais para crear un novo (por exemplo, utilizar un audio e unhas imaxes para crear un vídeo) ou incluílos como parte dun recurso maior (por exemplo, utilizar unha imaxe na creación duns apuntamentos). En calquera caso é necesario saber que non todas as licencias CC son compatibles entre si, debido a que cada unha esixe unhas condicións concretas que en ocasións son irreconciliables.

As seguintes infografías de Compatibilidades de licenzas pódenos axudar neste punto.

Adaptación dun material

Neste caso indícanos se a modificación dun material (obra orixinal) é compatible coa licenza que queremos aplicar ao noso traballo (obra derivada).

adaptación
Cedec. Compatibilidad de licencias, basado en Adapter's license chart de Creative Commons (CC BY) y en la adaptación New adaptation status chart de Jonathan Poritz (CC BY-SA)  (CC BY-SA)

Por exemplo, no caso de adaptar un documento con licenza CC BY-SA e crear unha obra derivada, só poderemos licenciar o noso traballo con CC BY-SA, debido a que dita licenza permite o uso do material sempre que a obra derivada manteña a mesma licencia que a orixinal. No caso de partir dunha obra con licenza BY-NC, poderiamos licenciar o noso traballo con BY-NC, BY-NC-SA ou BY-NC-ND; o resto de opcións, aínda que tecnicamente non están prohibidas pola licenza, non son recomendables debido a que debemos respectar as condicións indicadas polo creador.

No caso de BY-ND e BY-NC-ND, a condición ND impide distribuír obras derivadas a partir da obra orixinal. Por exemplo, non podería modificar unha imaxe que logo vou distribuír.


Combinación de dous materiais

Neste caso indícanos se é posible combinar dous materiais A e B para crear unha nova obra.

combinación
Cedec. Compatibilidad de licencias, basado en Remix license chart de Creative Commons (CC BY) y en la adaptación New adaptation status chart  de Jonathan Poritz (CC BY-SA) (CC BY-SA)
Segundo se desprende da táboa, no caso de querer combinar dúas obras, unha BY-SA e outra BY-NC-SA para crear unha obra nova, non poderemos facelo, debido a que ambas esixen que a nova obra manteña a mesma que o material orixinal. No caso de que as obras fosen BY-NC e BY-SA, non sería recomendable combinalas debido a que as esixencias de cada unha sobre a nova obra son complicadas de compatibilizar.

Citar, citar, citar

A lo largo de la guía hemos hecho mucho hincapié en la importancia de reconocer al autor de un material que usemos, tanto si tiene copyright y lo usamos a modo de cita como si es un material con licencia CC que queremos incorporar. Incluso en el caso de materiales en Dominio Público, a pesar de no tener obligación de reconocer al autor, consideramos que es una buena práctica.

Pero, ¿cómo lo hacemos?

Estilos de cita

Los trabajos académicos o científicos suelen incorporar citas a lo largo del texto y referencias bibliográficas al final con información más extensa sobre las mismas. Para homogeneizar el formato existen diversos estilos que dependen de la disciplina del documento (por ejemplo para Educación se recomienda usar el estilo APA). A continuación ofrecemos algunos recursos que pueden facilitar esta tarea:

  • En este documento de normasapa.pro podemos consultar cómo realizar las citas con el estilo APA.
  • También nos puede servir este documento del Instituto Vasco de Administración Pública donde se informa sobre cómo citar recursos electrónicos con el estilo APA.
  • La aplicación online KnightCite (en inglés) nos puede ayudar a crear las referencias bibliográfica a través de un formulario que debemos rellenar. Los estilos disponibles son APA, MLA o Chicago.
  • La aplicación de código abierto Zotero nos puede ayudar a recoger, organizar y citar las fuentes bibliográficas. Tiene además un plugin para el navegador que nos ayuda a enviar la información de las webs consultadas directamente a la aplicación.
  • Los procesadores de texto también suelen tener su propio gestor bibliográfico, que nos puede ayudar en esta labor.

Si en lugar de estudios académicos o de investigación creamos recursos educativos para el aula no es indispensable seguir uno de estos estilos, pero siempre es obligatorio citar de forma correcta al autor y la fuente de los contenidos que incorporemos o citemos.

Creative Commons

En el caso de que usemos materiales licenciados con Creative Commons también debemos atribuir reconocimiento al autor (todas las licencias CC obligan a ello). Desde Creative Commons no se fija una forma única de hacer esta referencia, ya que será diferente según el formato, estilo, medio... Sin embargo sí se recomienda que se incluyan los siguientes datos:

  • Título: ¿cuál es el título del material?
  • Autor: ¿quién o quiénes crearon el material?
  • Licencia: ¿bajo qué licencia está publicado? (incluir enlace al texto de la licencia)
  • Fuente: ¿dónde se puede encontrar el material? (incluir la URL del material original)

Lo importante es que seamos razonables al atribuir la autoría de los materiales que usemos o modifiquemos. Para saber si hemos hecho una buena atribución de autoría al usar una obra de otro autor, Creative Commons recomienda preguntarse: "Si tuvieras que mostrarle a ese autor la forma en la que le atribuyes su autoría, ¿cómo te sentirías?" 

En cualquier caso, muchas webs que ofrecen materiales libres, como por ejemplo Pixabay, proporcionan directamente el código de inserción con el texto de la atribución, para facilitar esta labor al usuario y asegurar que se hace de la forma correcta.

Ejemplos de atribución para materiales CC

A continuación vamos a ver ejemplos de cómo podemos atribuir autoría una imagen CC que utilicemos en un material propio, en función del uso:

Material original

Cuando incorporamos un material licenciado con CC en nuestro trabajo sin modificaciones, debemos indicar título, autor, fuente y licencia. En este ejemplo, hemos tomado una imagen de CC Search creada por Laronga y titulada "Gato boncejando", con licencia CC BY-SA 2.0, para incorporarla en nuestro trabajo (material en línea).

gatoLaronga. "Gato bocejando" (CC BY-SA 2.0)

En el caso de que fuera un material fuera de línea, es importante que aparezca la URL de la licencia:

Gato
"Gato bocejando" de Laronga (CC BY-SA 2.0) https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/

Material modificado

Si queremos realizar alguna modificación en un material antes de incorporarlo a nuestro trabajo, debemos indicarlo también en la atribución (y asegurarnos de que la licencia que tiene lo permita). Siguiendo con el ejemplo anterior:

gato b/nLaronga. "Gato bocejando" (CC BY-SA 2.0) / Desaturado del original

Obra derivada

En el caso de crear una obra derivada (nueva obra a partir de otra), lo indicaremos también. Siguiendo con el ejemplo anterior:

gato transformadoC. Valdera. "La llamada de la selva" (CC BY-SA 2.0), a partir de la obra "Gato bocejando" de Laronga (CC BY-SA 2.0)

Aquí podemos ver muchos ejemplos diferentes de buenas prácticas de reconocimiento de autoría

En el caso de que hayamos decidido usar por ejemplo el estilo APA y usemos un material con licencia Creative Commons, podemos consultar este artículo de la web de APA Style donde nos indica cómo citarlo (en inglés)

Traducciones y adaptaciones, revisiones, actualizaciones, compendios, resúmenes, extractos y cualquier transformación de una obra literaria, artística o científica (art. 11 LPI). 4.º Los arreglos musicales. 5.º Cualesquiera transformaciones de una obra literaria, artística o científica.