Explorar o glosario usando este índice

Especial | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | Ñ | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | TODAS

A

Antigo Réxime:

Sistema económico, social e político dominante en Europa entre os ss. XVI e XVIII. Caracterizouse por unha economía de base agraria, a persistencia de estruturas feudais como o réxime señorial, a sociedade estamental e o predominio da monarquía absoluta como forma de goberno. Dende finais do século XVIII, estes trazos foron desaparecendo como consecuencia das mudanzas derivadas das revolucións liberais e do avance da industrialización.


D

Decretos de Nova Planta:

Conxunto de disposicións promulgadas entre 1707 e 1716  por Filipe V quen, en virtude do dereito de conquista e como castigo á súa rebelión (o apoio as pretensións do arquiduque Carlos de Austria), impuña aos reinos da  Coroa de Aragón (Aragón, Valencia, Cataluña, Mallorca) a  supresión das institucións (Cortes, Deputacións, órganos municipais, etc.) e do dereito foral particulares. Así,  estes antigos reinos convertéronse en provincias da monarquía, asimilándose xurídica e institucionalmente á Coroa de Castela. Polo tanto, os Decretos de Nova Planta constituíron un instrumento importante no proceso de uniformización e centralización político-administrativa da monarquía e na consolidación do absolutismo rexio.. Non obstante, o reino de Navarra e as provincias vascas, que  apoiaran a causa borbónica durante a Guerra de  Sucesión, conseguiron manter as súas institucións e privilexios forais.


Despotismo Ilustrado

Estilo de goberno característico de moitos monarcas  absolutos europeos durante a segunda metade do século XVIII. Consistía no impulso dende o poder real dunha  serie de reformas, inspiradas nas ideas ilustradas e tendentes a impulsar o desenvolvemento económico, o benestar da poboación e o mantemento da orde social.  Estas intencións resúmense tradicionalmente no lema ​“todo  para o pobo, pero sen o pobo”​. Carlos III (1759-1788) foi o seu  representante máis caracterizado entre os Borbóns españois.


M

Motín de Esquilache.

Grave revolta popular ocorrida en Madrid en 1766. Como en  episodios semellantes acontecidos noutros puntos da  xeografía española durante este ano, a orixe do descontento relaciónase coa suba do prezo das subsistencias, a  oposición dos privilexiados ás reformas impulsadas polo  monarca e a reacción xenófoba contra a presenza de  ministros italianos, caso do mesmo ​Esquilache​ (Squillace). A oposición a unha orde deste, que prohibía o uso de capas longas e sombreiros de aba ancha na capital, foi o  detonante que fixo prender a protesta popular.


P

Paz de Utrecht:

Tratados asinados en 1713 entre as potencias europeas (as monarquías española e francesa dunha banda, Gran Bretaña e as Provincias Unidas da outra) que puxo fin á  Guerra de Sucesión española. Filipe V foi recoñecido como  rei a cambio de renunciar, en nome propio e dos seus sucesores, aos seus dereitos sobre a coroa francesa.  A monarquía española foi obrigada a ceder os seus dominios europeos en prol de Austria (Flandres, Milán, Nápoles e Sardeña) e Savoia (Sicilia). Ademais, o Reino Unido veu recoñecidas as adquisicións territoriais obtidas durante o conflito (Gibraltar, Menorca) e recibiu  importantes concesións sobre o comercio americano (navío de permiso, asiento de negros​). Os acordos de Utrecht foron complementados por outros posteriores, entre os que destaca o ​Tratado de Rastatt​, subscrito en 1714 por Francia e Austria


R

Regalismo borbónico:

Conxunto de medidas levadas a cabo polos monarcas da casa de Borbón durante o século XVIII para limitar e controlar o poder da Igrexa católica no contexto da  potenciación do absolutismo real. Os reis reivindicaron fronte  á Igrexa as súas regalías​ (prerrogativas reais), pretensión que xerou importantes conflitos.  Finalmente conseguiron impoñer o ​padroado rexio​ (o dereito a propoñer os candidatos a ocupar as sedes  eclesiásticas vacantes) e o placet​ (o poder de reter as bulas e provisións da Santa Sede destinadas á Igrexa española), recoñecidos no Concordato de 1753. Neste mesmo ámbito  habería que incluír accións como a redución dos poderes do Santo Oficio ou a expulsión dos xesuítas (1767).