(...) No es verdad que los escritores clásicos estudiaran gramática de una manera distinta a la que está acostumbrado el alumnado actual. La mayoría de ellos sufrieron y padecieron este aborrecible sistema de disecar sintagmas,obligados por el taxidermista del lenguaje de turno. Igual que los actuales alumnos, los autores clásicos fueron aturdidos por cantidad de términos y conceptos gramaticales. ¿Entonces?
La escritura se hace, no se dice.Víctor Moreno
Esto di Víctor Moreno, e digo eu: que vos parece? Que contestades?... entonces?
Ola! Eu non sei se me atrevo a respostar, pois teño máis interrogantes que respostas.
Supoño que hai alumnado que avanza, explora, investiga, crea..., por sí mesmo, en tódolas áreas, pero nós deberiamos estar aí non só para eles, senón e sobre todo, para os que non mostran esas habilidades. Ista é a teoría, que queda moi ben pero, coma sempre, agora vén o problema: Como? Por iso acudín a este curso: podemos facer escritores e falantes competentes e que carezan de coñecementos gramaticais? Adquiren estes, aínda que non sexan de todo conscientes? Como avalío, pois teño que ter documentos obxectivos de avaliación do alumnado?
Na práctica que intentei levar a cabo na aula, con dúas das clases de 1º E.S.O., atopeime con máis problemas dos que me esperaba. Unha das clases é realmente creativa, non só no referente á escritura, senón noutras áreas e nas actividades voluntarias que se ofrecen dende o centro educativo: participan en todo e con bos resultados. Sen embargo, os máis creativos da clase sentíronse limitados, e non me refiro aos corsés gramaticais que empreguei. Só recollín algunhas mostras elaboradas na clase que mañá levarei para comentar. Porque atopeime co problema do tempo: entre a sesión do xoves, onde se nos deron a maioría das técnicas de escritura creativa, e a deste mércores, non tiven moito tempo para traballar cos nenos, só dúas sesións e, como estamos en datas previas aos exames escritos, o alumnado ten dúbidas que hai que aclarar, polo que as dúas sesións non as puiden empregar completamente.
Un saúdo e ata mañá.
Supoño que hai alumnado que avanza, explora, investiga, crea..., por sí mesmo, en tódolas áreas, pero nós deberiamos estar aí non só para eles, senón e sobre todo, para os que non mostran esas habilidades. Ista é a teoría, que queda moi ben pero, coma sempre, agora vén o problema: Como? Por iso acudín a este curso: podemos facer escritores e falantes competentes e que carezan de coñecementos gramaticais? Adquiren estes, aínda que non sexan de todo conscientes? Como avalío, pois teño que ter documentos obxectivos de avaliación do alumnado?
Na práctica que intentei levar a cabo na aula, con dúas das clases de 1º E.S.O., atopeime con máis problemas dos que me esperaba. Unha das clases é realmente creativa, non só no referente á escritura, senón noutras áreas e nas actividades voluntarias que se ofrecen dende o centro educativo: participan en todo e con bos resultados. Sen embargo, os máis creativos da clase sentíronse limitados, e non me refiro aos corsés gramaticais que empreguei. Só recollín algunhas mostras elaboradas na clase que mañá levarei para comentar. Porque atopeime co problema do tempo: entre a sesión do xoves, onde se nos deron a maioría das técnicas de escritura creativa, e a deste mércores, non tiven moito tempo para traballar cos nenos, só dúas sesións e, como estamos en datas previas aos exames escritos, o alumnado ten dúbidas que hai que aclarar, polo que as dúas sesións non as puiden empregar completamente.
Un saúdo e ata mañá.
Estoy bastante de acuerdo con lo que dice mi compañera, pero qué hacemos con la formulación química si vamos a estudiar Periodismo, qué hacemos con el teorema de Pitágoras si vamos a estudiar Políticas, qué hacemos con el mito de la caverna si vamos a estudiar Medicina, qué hacemos con el latín si vamos a estudiar Ciencias del Deporte?..... Considero que la formación global es básica. Si yo quiero estudiar idiomas, evidentemente, lo mejor es hablarlo pero tengo que tener unos conocimientos gramaticales de mi lengua materna para poder entender o estructurar esa lengua.
Se está banalizando la cultura, el saber, y cuando voy al cine o al teatro o a una conferencia o leo un libro o un artículo de opinión, una entrevista sea a quien sea de cualquier ámbito de la vida, me gusta estar informada, tener la certeza de que tengo una base sólida que me permita entender lo que leo, lo que veo o lo que escucho.
Quizás el fallo esté en que se vuelve aburrida y repetitiva porque siempre es lo mismo, es cierto, pero ¿por qué cuando se programa una materia no se tiene en cuenta la opinión del profesor que está al pie del cañón? ¿no tenemos nada que decir? probablemente seamos nosotros los que tengamos respuesta a muchas divagaciones que corren por los despachos. Yo por ejemplo soy partidaria que en Secundaria,en cada ciclo, en un curso se trabajara la lengua y en otro la literatura.
Respecto a lo de trabajar en clase estos días algo de lo que vimos con el profesor Víctor me resultó imposible porque estamos con los exámenes de esta evaluación pero sí que puedo comentar ahí algo de lo que trabajé y estoy trabajando, en un grupo de trabajo con un 3º de Diversificación
Gracias Fátima Cobas por tu sincera respuesta a esta invitación.
Por lo que dices, deduzco que esos exámenes de esta evaluación han sido, esencialmente... de gramática, de conocimientos declarativos sobre el estudio de la lengua. Quizá podrías traer alguna de esas pruebas. Podríamos conversar sobre las posibilidades de trabajar la escritura también en los exámenes.
¿Qué te parece?
Por lo que dices, deduzco que esos exámenes de esta evaluación han sido, esencialmente... de gramática, de conocimientos declarativos sobre el estudio de la lengua. Quizá podrías traer alguna de esas pruebas. Podríamos conversar sobre las posibilidades de trabajar la escritura también en los exámenes.
¿Qué te parece?
Magníficos interrogantes!
Gracias por contestar. Fuches a primeira valiente!
En fin, os interrogantes son os máis valiosos dos comentarios. Vexo que unha das dúbidas é acerca da posibilidade de falar e escribir ben sen "ter coñecementos da gramática". Eu diría que non, imposible.
As preguntas que eu me fago son outras: a gramática que saben é esa que lles explicamos? Aqueles alumnos e alumnas que falan e/ou escriben moi ben... pensas que é gracias ás clases de lingua?
En fin, grazas de novo Fátima. Mañá falaremos desas interesantes dificultades que documentas. Seguro que non as atopaches ti sola.
Gracias por contestar. Fuches a primeira valiente!
En fin, os interrogantes son os máis valiosos dos comentarios. Vexo que unha das dúbidas é acerca da posibilidade de falar e escribir ben sen "ter coñecementos da gramática". Eu diría que non, imposible.
As preguntas que eu me fago son outras: a gramática que saben é esa que lles explicamos? Aqueles alumnos e alumnas que falan e/ou escriben moi ben... pensas que é gracias ás clases de lingua?
En fin, grazas de novo Fátima. Mañá falaremos desas interesantes dificultades que documentas. Seguro que non as atopaches ti sola.
Son muchos interrogantes y muchas dudas, pero creo firmemente que podemos formar a alumnado competente en lectura y escritura y capacitarlo a la vez en gramática si la finalidad es trabajar la lengua en uso y no la lengua como sistema.
Me apasiona la gramática y defiendo que es imprescindible tener bases sólidas y conceptos claros de morfología y sintaxis para aprender a escribir (e incluso para leer determinados tipos de texto), pero también opino que memorizar definiciones o listas de conceptos gramaticales no mejora la competencia lingüística.
Podría seguir teorizando, pero prefiero hablar desde la práctica: en clase de 1º ESO hemos comenzado a trabajar los tiempos verbales de subjuntivo.
El infame subjuntivo, que tantos odios despierta, cuando podría ser tan deseado -le dije a los chiquillos. Así que les pedí que hiciesen una lista de diez deseos que empezasen por "Ojalá" y que rodeasen el primer verbo que apareciese después del adverbio.
Me apasiona la gramática y defiendo que es imprescindible tener bases sólidas y conceptos claros de morfología y sintaxis para aprender a escribir (e incluso para leer determinados tipos de texto), pero también opino que memorizar definiciones o listas de conceptos gramaticales no mejora la competencia lingüística.
Podría seguir teorizando, pero prefiero hablar desde la práctica: en clase de 1º ESO hemos comenzado a trabajar los tiempos verbales de subjuntivo.
El infame subjuntivo, que tantos odios despierta, cuando podría ser tan deseado -le dije a los chiquillos. Así que les pedí que hiciesen una lista de diez deseos que empezasen por "Ojalá" y que rodeasen el primer verbo que apareciese después del adverbio.
- Ojalá no existiera el colegio.
- Ojalá llegue el verano.
- Ojalá no hubiera números.
- Ojalá hubiese estudiado más el examen de Matemáticas.
- Ojalá se haya estropeado la fotocopiadora.
Leíamos la lista de deseos, subrayamos los verbos y descubrimos que sabíamos usar la conjugación verbal del modo subjuntivo, que no era tan difícil. En parejas identificaron los tiempos verbales de subjuntivo y entre todos fueron conscientes de que el valor temporal del presente y de los pretéritos en subjuntivo no está asociado al pasado, al presente o al futuro de la misma manera que en indicativo.
Al día siguiente, con la lista de deseos salimos al patio veinte minutos, con la intención de escribir un texto: un relato, una descripción, una reflexión... la tipología textual era libre, pero debían incluir algunos deseos.
"Es temprano y hace frío. Ojalá el día no estuviera nublado. Tengo que escribir un texto, pero solo puedo pensar en que me gustaría que llegase el verano..."
Volvimos a clase, leímos los textos en voz alta y aportamos ideas relativas a la coherencia del texto, sugerencias de posibles continuaciones, uso de sinónimos para palabras que se repiten... En casa cada uno terminará de redactar su texto, lo corregirá y lo pasará a limpio (en la misma libreta, para tener todo el proceso recogido en diferentes borradores).
En la siguiente sesión releeremos los textos y corregiremos la ortografía, la puntuación y, en algunos casos, cuestiones de redacción y estilo. Y lo volverán a pasar a limpio. A continuación subrayarán los verbos en indicativo y rodearán con un círculo los subjuntivos, para separar la realidad del deseo.
Y aquí estamos, en este momento del proceso, sembrando la duda: tal vez no sea tan infame el subjuntivo.
(...) A continuación subrayarán los verbos en indicativo y rodearán con un círculo los subjuntivos, para separar la realidad del deseo.
Y ¿quién osará decir - después de esto - que no debemos enseñar gramática?
Compañera, creo que lo tienes.
Espléndida aportación.
Gracias Susana
Gracias, Paco. No sería justo que no dijese que esto forma parte de un proyecto, mucho más grande, que llevo gestando los últimos diez años.
Dentro de un ratito os lo explico con cuatro pinceladas.
Ufff... chego tarde e coa lingua de fóra...
Así que mil escusas por incorporarme no límite dos límites. Coma todos, supoño, estou ata arriba coa avaliación e non dou para máis no medio de tanta taxidermia gramatical.
Presentación rápida: son Montse López, profesora substituta de lingua castelá, este curso coa inmensa sorte de contar cunha interinidade no IES de Poio no que imparto LCL e LGL no primeiro ciclo.
Como xa declaro liñas arriba, é certo, confeso, son unha perseguidora de palabras mortas e teño un exército de almunnos, mal remunerados porque non sempre son exitosos, que se dedica a atopar, clasificar, xerarquizar distintos conceptos gramaticais, aburridos e grises, en textos que non teñen nin tan sequera que comprender ou responder cun pensamento propio (discordante ou non) porque non é preciso. Son polo tanto unha farsante en toda regra e semellante declaración non vén porque pense que unha docente, como unha poeta, ha ser unha "fingidora" -que tamén algo diso hai- senón porque penso que nas miñas clases non se le nin se escribe case nada e o pouco que se fai non está presentado e traballado dun xeito adecuado, caramba!
Chega agora o tempo de entoar o "mea culpa" que é algo moi xudeocritián que se me dá moi ben.
Non traballo doutra maneira porque non estou afeita e son unha covarde que tamén busca mil razóns para non facer aquelo no que verdadeiramente cre. Ai é nada. Razóns? Pois as evidentes: teño medo a perder o control e ser cuestionada polo pais, polo compañeiros e mesmo polos rapaces porque eles, coma min mesma, perden as súas muletas tradicionais e están inseguros. Quen non? Ao fin e ao cabo somos animais de costumbres. Xorden as preguntas: como facelos conscientes de que están aprendendo pero doutra maneira?, como darlles unha nota, como apunta Fátima? Tamén doutra banda, e de xeito egoísta, afógame pensar nas correccións porque son un desastre planificando. Son una experta na improvisación e ese xenio particular desbórdame (mal feito está e así me vai). O libro parece o remedio deste mal que me aqueixa. Pero o refrán no meu caso tamén minte: a grandes males (a miña caótica praxe) grandes dolores que non remedios (o libro de texto). E velaí volve a aparecer o maldito can, ese do hortelano que nin come nin deixa comer.
Certo, téñome que facer forte e darlle unha patada o libro de texto -debera estar abolido- e así, tal vez, comezaría a respirar. Imaxino a situación: os nenos deixarían de contar as páxinas para comprobar que non "avanzamos" como os demais rapaces dos outros grupos e as familias aforrarían cartos e eu sería máis libre e sentiríame mellor.
Pero como son un espírito de contradición semella que estou no medio de forzas contrarias pouco pracenteiras. Hai que dicilo. E por iso me pido estes cursos. Buscando respostas. Non estou de acordo coa miña forma de traballar ata o de agora, pero aí estou. Non me atrevo a dar un golpe na mesa no meu departamento, un departamento, na súa maioría, atemporal que concibe a lingua, fundamentalmente, tamén de xeito atemporal, aínda que actualice a súa terminoloxía. Un sistema perfecto: os mínimos gramaticais son irrenunciables e como hai que poñer nota os exames identifica, define, clasifica... Nota rápida asegurada e indiscutible sexa quen sexa o profesor e o alumno. Aprendizaxe desde a realidade da aula. Difícil, non? Xa sei a Selectividade, bacharelato... Eu penso que a ESO ten que ser outra cousa. En Bacharelato xa podemos poñernos estupendo se é preciso.
Así que aplaudo e envexo a proposta de escrita de Susana. Ábreme os ollos porque son verdadeiramente unha cegata moi pouco creativa. Nalgún momento matei, morreu, asasinaron a miña creatividade. Pero espero que este feito non sexa una DEP. A actividade de Susana paréceme unha maneira excelente para que comprendan o valor semántico do subxuntivo, do seu uso real que é o que importa e que desta maneira escriban textos ben xeitosos e funcionais. Vivos, diría eu. E tamén comparto as reflexións de Fátima Barreiro e Fátima Cobas cando apuntan que a gramática, por diversas razóns, ten que estar e que o ensino da escrita leva tempo, moito tempo. Un tempo que os sacrosantos programas e os libros son expertos en devorar. Logo está a desexable coordinación entre compañeiros (no propio dpto. e cos outros). Nova fronte de batalla.
Pois ben, e para rematar, a estes medos e inseguridades súmase a certeza de que nas miñas clases de lingua non estou facendo o que creo que é necesario para conseguir, verdadeiramente, que os rapaces e as rapazas consigan as cacareadas destrezas comunicativas. Iso di o currículo. Esta tarde tentarei levar un exame no que tentei combinar eses dos monstros de signo contrario, penso que de xeito infructuoso. Ao final non satisfago a ninguen, pero iso si, non deixo de tentar achegarme ao camiño. Mal será que nunha destas...
Despois do desafogo, vémonos a tarde. Perdoade o testamento. Trátase dunha pseudoescrita terapéutica. Non é isa unha das finalidades da escritura. Grazas, pois.
Así que mil escusas por incorporarme no límite dos límites. Coma todos, supoño, estou ata arriba coa avaliación e non dou para máis no medio de tanta taxidermia gramatical. Presentación rápida: son Montse López, profesora substituta de lingua castelá, este curso coa inmensa sorte de contar cunha interinidade no IES de Poio no que imparto LCL e LGL no primeiro ciclo.
Como xa declaro liñas arriba, é certo, confeso, son unha perseguidora de palabras mortas e teño un exército de almunnos, mal remunerados porque non sempre son exitosos, que se dedica a atopar, clasificar, xerarquizar distintos conceptos gramaticais, aburridos e grises, en textos que non teñen nin tan sequera que comprender ou responder cun pensamento propio (discordante ou non) porque non é preciso. Son polo tanto unha farsante en toda regra e semellante declaración non vén porque pense que unha docente, como unha poeta, ha ser unha "fingidora" -que tamén algo diso hai- senón porque penso que nas miñas clases non se le nin se escribe case nada e o pouco que se fai non está presentado e traballado dun xeito adecuado, caramba!
Chega agora o tempo de entoar o "mea culpa" que é algo moi xudeocritián que se me dá moi ben.
Non traballo doutra maneira porque non estou afeita e son unha covarde que tamén busca mil razóns para non facer aquelo no que verdadeiramente cre. Ai é nada. Razóns? Pois as evidentes: teño medo a perder o control e ser cuestionada polo pais, polo compañeiros e mesmo polos rapaces porque eles, coma min mesma, perden as súas muletas tradicionais e están inseguros. Quen non? Ao fin e ao cabo somos animais de costumbres. Xorden as preguntas: como facelos conscientes de que están aprendendo pero doutra maneira?, como darlles unha nota, como apunta Fátima? Tamén doutra banda, e de xeito egoísta, afógame pensar nas correccións porque son un desastre planificando. Son una experta na improvisación e ese xenio particular desbórdame (mal feito está e así me vai). O libro parece o remedio deste mal que me aqueixa. Pero o refrán no meu caso tamén minte: a grandes males (a miña caótica praxe) grandes dolores que non remedios (o libro de texto). E velaí volve a aparecer o maldito can, ese do hortelano que nin come nin deixa comer.
Certo, téñome que facer forte e darlle unha patada o libro de texto -debera estar abolido- e así, tal vez, comezaría a respirar. Imaxino a situación: os nenos deixarían de contar as páxinas para comprobar que non "avanzamos" como os demais rapaces dos outros grupos e as familias aforrarían cartos e eu sería máis libre e sentiríame mellor.
Pero como son un espírito de contradición semella que estou no medio de forzas contrarias pouco pracenteiras. Hai que dicilo. E por iso me pido estes cursos. Buscando respostas. Non estou de acordo coa miña forma de traballar ata o de agora, pero aí estou. Non me atrevo a dar un golpe na mesa no meu departamento, un departamento, na súa maioría, atemporal que concibe a lingua, fundamentalmente, tamén de xeito atemporal, aínda que actualice a súa terminoloxía. Un sistema perfecto: os mínimos gramaticais son irrenunciables e como hai que poñer nota os exames identifica, define, clasifica... Nota rápida asegurada e indiscutible sexa quen sexa o profesor e o alumno. Aprendizaxe desde a realidade da aula. Difícil, non? Xa sei a Selectividade, bacharelato... Eu penso que a ESO ten que ser outra cousa. En Bacharelato xa podemos poñernos estupendo se é preciso.
Así que aplaudo e envexo a proposta de escrita de Susana. Ábreme os ollos porque son verdadeiramente unha cegata moi pouco creativa. Nalgún momento matei, morreu, asasinaron a miña creatividade. Pero espero que este feito non sexa una DEP. A actividade de Susana paréceme unha maneira excelente para que comprendan o valor semántico do subxuntivo, do seu uso real que é o que importa e que desta maneira escriban textos ben xeitosos e funcionais. Vivos, diría eu. E tamén comparto as reflexións de Fátima Barreiro e Fátima Cobas cando apuntan que a gramática, por diversas razóns, ten que estar e que o ensino da escrita leva tempo, moito tempo. Un tempo que os sacrosantos programas e os libros son expertos en devorar. Logo está a desexable coordinación entre compañeiros (no propio dpto. e cos outros). Nova fronte de batalla.
Pois ben, e para rematar, a estes medos e inseguridades súmase a certeza de que nas miñas clases de lingua non estou facendo o que creo que é necesario para conseguir, verdadeiramente, que os rapaces e as rapazas consigan as cacareadas destrezas comunicativas. Iso di o currículo. Esta tarde tentarei levar un exame no que tentei combinar eses dos monstros de signo contrario, penso que de xeito infructuoso. Ao final non satisfago a ninguen, pero iso si, non deixo de tentar achegarme ao camiño. Mal será que nunha destas...
Despois do desafogo, vémonos a tarde. Perdoade o testamento. Trátase dunha pseudoescrita terapéutica. Non é isa unha das finalidades da escritura. Grazas, pois.
Querida Montse:
Na túa redacción atopo un detallado diagnóstico e tamén un axustado tratamento. Non hai máis que engadir. Todo está escrito.
Adiante pois. Que non sexa un testamento, que sexa - decerto que o será - un estimulante "manifesto". Unha fermosa declaración de intencións.
E que nós o vexamos. Isto é, que compartas algunha das próximas iniciativas que vas poñer en práctica - malia as dificultades do contexto - nesta aula virtual. Que as leremos con moito interese.
Ánimo
Na túa redacción atopo un detallado diagnóstico e tamén un axustado tratamento. Non hai máis que engadir. Todo está escrito.
Adiante pois. Que non sexa un testamento, que sexa - decerto que o será - un estimulante "manifesto". Unha fermosa declaración de intencións.
E que nós o vexamos. Isto é, que compartas algunha das próximas iniciativas que vas poñer en práctica - malia as dificultades do contexto - nesta aula virtual. Que as leremos con moito interese.
Ánimo
Estoy de acuerdo con la afirmación de Víctor Moreno de que los escritores clásicos no estudiaron la gramática de una manera distinta a la que se enseña actualmente. De hecho, muchos de ellos también sufrieron con el método tradicional de enseñanza de la gramática, que consistía en el análisis exhaustivo de la sintaxis.
El hecho de que los autores clásicos fueran sometidos a este sistema no significa necesariamente que estuvieran más familiarizados o cómodos con él. La gramática puede ser difícil para cualquier persona, independientemente de la época en que vivió.
En última instancia, lo que importa en la escritura es el resultado final: la creación de una obra coherente y efectiva que transmita la intención del autor. La gramática es una herramienta útil, pero no es el único factor determinante en la calidad de una obra literaria. Como dice Moreno, la escritura se hace, no se dice, y es importante centrarse en la práctica y la mejora constante en lugar de obsesionarse con la teoría gramatical.
El sitio web es una herramienta esencial para cualquier escritor o estudiante que busque garantizar la originalidad de su trabajo. Al navegar por este sitio, los usuarios pueden utilizar el detector de plagio para asegurarse de que su trabajo sea auténtico y único. La herramienta es fácil de usar y proporciona resultados precisos y detallados en cuestión de minutos. Además, el sitio ofrece consejos y recursos útiles para ayudar a los usuarios a mejorar su escritura y evitar la copia no autorizada. En resumen, si eres un escritor o estudiante serio sobre la integridad académica, definitivamente deberías navegar por este sitio y utilizar su detector de plagio.