4. Economía e sociedade na Galicia dos Austrias
A Galicia dos séculos XVI-XVII, ó igual co resto de territorios da Monarquía hispánica, presenta as características básicas do sistema feudal: sociedade estamental moi xerarquizada e con escasas oportunidades de ascenso social, desigual ante a lei e liderada por sectores privilexiados rendistas que son a nobreza e o clero organizados en señoríos territoriais e xurisdicionais sobre os seus feudos e viven fundamentalmente da cobranza de rendas ós campesiños que traballaban as terras destes.
Desde finais do século XV, a alta nobreza galega residía na Corte e varios dos seus membros desempeñaron elevados cargos na administración. O absentismo da alta nobreza permitiu o auxe da fidalguía, un grupo que se converteu no dominante en Galicia no século XVII.
Unha sorte de baixa nobreza que aparece durante o crecemento demográfico do XVI entre os grandes señores e os campesiños facendo de intermendiarios no cobro das rendas, aumentando o seu patrimonio e importancia social, visible nos seus pazos. Isto sucede xa que para moitos grandes señores todo o que supuxera evitar o traballo manual era dignificante, polo que arrendan esta xestión ós fidalgos.
A poboación galega, ó igual co conxunto peninsular, é nova, presentando unha esperanza de vida curta, ó redor dos 40 anos. Máis de 4/5 do total vive no ámbito rural, é analfabeta (as mulleres na súa práctica totalidade) e traballa nas labores do campo, xestionando unha economía agraria de subsistencia (importancia na exigua dieta das fariñas de trigo e centeo, o viño, verduras, carne no interior, pouco consumo de carne…) traballada co utis rudimentarios e con ausencia de fertilizantes e innovacións salientables. Estes condicionantes explican que dificilmente se xere un excedente unha vez os campesiños teñen que facer fronte á gran cantidade de tributos sobre o producido (dezmo eclesiástico) e ó pago das rendas forais. Estes pagos soíanse facer en especie. Debido a esta insuficiencia produtiva optaron por realizar outras tarefas complementarias ás agrarias na propia casa, coma o fiado de liño, ou decidiron emigrar a Castela, Portugal ou mesmo a América por un tempo curto ou definitivo.
Esta situación muda a partires do século XVII cando se consolidan os cultivos de dous produtos americanos, millo e pataca, aumentando significativamente os niveis produtivos e as terras en labor, e con isto propiciando un crecemento poblacional que mitiga a crise demográfica do século XVII que afecta á toda a península.
A importancia da pesca na Galicia litoral. A pesca litoral complementaba a dieta alimenticia das poboacións costeiras e a de altura potenciaba a economía grazas ás campañas da pesca do bacallau en Terranova, que permitía a súa venda nos mercados de Castela. Importante tamén foi a salgadura de peixe, especialmente da sardiña, en numerosas instalacións distribuídas ao longo de toda a costa galega. Como no caso da agricultura, as técnicas eran rudimentarias (de feito, as innovacións relevantes a nivel técnico e organizativo no terreo da pesca chega cos emprendedores cataláns no S XVIII, ca introdución da arte do arrastre e as fábricas conserveiras)
Os gremios de mareantes, coma no caso de Pontevedra, chegaron a ter relevancia económica dentro da súa comunidade. Portos coma os desta cidade, Baiona, Vigo, Coruña… comerciaban con cidades costeiras españolas (Sevilla, Bilbao) e europeas coma Lisboa, Porto, Amberes, Rouen… exportando viños, sardiñas, polbos, pescadas, castañas, cítricos… ou importando cereais, aceite ou sal.
As cidades eran moi pequenas, destacando Santiago de Compostela, polas súas funcións relixiosas, A Coruña, sede das institucións de goberno, e Pontevedra, en declive e relacionada coa pesca e salgadura da sardiña. As actividades artesanais e comerciais eran escasas, predominando a autarquía comarcal. Cómpre destacar a produción doméstica de tecidos de liño.
Texto a revisar
Máis de 4/5 do total vive no ámbito rural, é analfabeta (as mulleres na súa práctica totalidade) e traballa nas labores do campo, xestionando unha economía agraria de subsistencia cunha tecnoloxía rudimentaria e escasos rendementos. Esta situación estáncase no século XVII, sen apenas cambios nas técnicas e nos cultivos, nunha situación semellante á do resto da Península, cun retroceso demográfico xeralizado.
Pola contra, na pesca, complementaria da dieta campesiña, vívense cambios significativos coa chegada de novas técnicas e innovacións organizativas coa introdución da arte do arrastre e as fábricas conserveiras. Aparece así unha pesca comercial de altos rendementos.
Gráfica a comentar
A poboación galega na Idade Moderna, evolución.
