3.2: Os climas e as súas paisaxes

1. Zonas climáticas da Terra

Combinando os elementos meteorolóxicos estudados (temperatura, humidade, precipitacións, presión atmosférica e vento) e os factores que inciden neles (latitude, altitude, distancia respecto ao mar) dan como resultado diferentes climas na Terra.

Podemos dividir á Terra en función da temperatura en cinco zonas. Fíxate no nome dos paralelos que marcan a separación entre cada zona.

Climas cálidos:

Ecuatorial
Tropical Chuvioso
Tropical Seco
Desértico

Climas Temperados:

Subtropical (Chinés)
Mediterráneo
Oceánico
Continental

Climas fríos:

Polar
Alta montaña

Olla esta animación onde explica porque fai máis calor nos trópicos e máis frío nos polos.

2. Climas cálidos

Dánse na zona intertropical situada arredor do Ecuador, entre o Trópico de Cáncer ao norte e o Trópico de Capricornio ao sur.
É a zona da Terra que recibe máis insolación, de aí que teña elevadas temperaturas: o mes máis frío é superior aos 18º.

Os climas cálidos son:

Ecuatorial
Tropical chuvioso
Tropical seco
Desértico

2.1. Clima ecuatorial

Localización

Dáse ao redor do Ecuador, entre a franxa de 5ºS ata os 10º N.

Temperaturas

Cálidas todo o ano. A temperatura media é superior aos 25ºC. A amplitude térmica é menor aos 3ºC.

Precipitacións

Son moi abondosas xa que, como hai moita evaporación, chove practicamente todos os días, acumulándose uns 2.000 l/m² no ano.

Vexetación A selva, chamada xungla en Asia, é un bosque moi mesto cunha gran variedade de especies vexetais distribuídas en "pisos" ou "niveis": así hai árbores que poden superar os 30 metros nos pisos altos até os brións e fentos ao nivel do solo, ao que lle chega dificilmente a luz solar.
Ríos Son moi caudalosos e regulares. Un exemplo é o río Amazonas.
Ocupación humana En América e África, hai moi pouca densidade de poboación. Os pobos indíxenas viven da recolección e dunha agricultura primitiva. En Asia, non obstante, ocorre o contrario e existe unha alta densidade de poboación. A vexetación natural foi substituída por plantacións de arroz, té e heveas (de onde se obtén o caucho)

2.2. Clima tropical chuvioso

Localización A medida que nos afastamos do Ecuador, cara ao norte e ao sur, as precipitacións van diminuíndo, marcando dúas estacións: a seca e a húmida.
Temperaturas Son elevadas todo o ano, superiores aos 20ºC, e regulares, aínda que cunha maior amplitude térmica có ecuatorial. Precipitacións As chuvias marcan as dúas estacións: a seca (no "inverno") e a húmida (no "verán"). A medida que nos afastamos do Ecuador, a estación seca faise máis longa. Acumúlanse máis de 1000 l/m².
Vexetación A medida que nos afastamos do Ecuador, a selva vaise facendo menos mesta converténdose no bosque tropical, moi semellante á selva pero no que desapareceu o piso superior de grandes árbores. Nos esteiros dos ríos e na costa dánse os mangleiros, unhas árbores con raíces aéreas que soportan a salinidade do mar.
Ríos Evidentemente sofren grandes crecidas en verán e estiaxes en inverno. O río Nilo é un bo exemplo.
Ocupación humana A pesares de que foi na sabana onde se desenvolveron os primeiros seres humanos, na actualidade ten moi pouca densidade de poboación. Os pobos indíxenas viven ben dunha agricultura primitiva, ben do pastoreo. Como o clima é bo para o cultivo de produtos que se consumen moito a nivel mundial (cacao, café, azucre...) moitas compañías multinacionais teñen grandes plantacións nestes lugares.

2.3. Clima tropical seco

Localización A medida que nos afastamos máis do Ecuador e penetramos nas zonas temperadas do interior dos continentes, as precipitacións fanse moito máis escasas. É un clima de transición entre o tropical húmido e o clima desértico.
Temperaturas Son algo máis suaves en inverno e cálidas en verán. Aínda así a temperatura media supera os 18ºC. Iso si, ten algo máis de amplitude térmica có ecuatorial e có tropical chuvioso. Precipitacións Seguen a ter unha estación seca (o "inverno") e outra húmida (o "verán"), pero a estación seca ten maior duración. As chuvias son moito máis escasas (aínda que superan os 250 l/m² non chegan aos 700).
Vexetación A sabana vai dando paso á estepa, unha formación vexetal con herbas baixas e matogueiras ben preparadas para afrontar a aridez (plantas xerófilas).
Ríos Son pouco caudalosos e irregulares, xa que tamén sofren crecidas e estiaxes.
Ocupación humana Igual que no tropical chuvioso, hai pouca densidade de poboación. Os pobos viven ben dunha agricultura primitiva, ben do pastoreo.

2.4. Clima desértico

Localización Atópase en torno aos trópicos, xunto ás correntes mariñas frías ou en zonas continentais.
Temperaturas A súa temperatura media é elevada, superior aos 21ºC. Ten unha amplitude térmica maior có tropical (superior aos 10ºC). A outra característica distintiva deste clima é a súa gran oscilación térmica diaria: a alta insolación xunto a ausencia de humidade, fai que os días sexan moi calorosos e a noites frías. Precipitacións As choivas son moi escasas, case anecdóticas, non superan os 250 mm ao ano. Cando chove, faino en forma de tormentas. Todo o resto do ano é árido.
Vexetación Os desertos caracterízanse pola pouca vexetación: só se dan unhas poucas plantas capaces de resistir a sequidade (como por exemplo os cactos). Nos oasis (ver imaxe) e nos uadis é onde se acumula máis vexetación.
Ríos Evidentemente non hai ríos, senón uadis que son as canles secas por onde corre a auga cando hai unha tormenta. Outra formación acuífera típica dos desertos que se forman con mananciais de augas subterráneas, son os oasis.
Ocupación humana Son lugares moi pouco poboados.Atopamos poboación nos oasis ou en grupos de pastores nómades que percorren os límites dos desertos con rabaños de cabras e os seus camelos.

3. Climas temperados

Dánse entre os trópicos e as zonas polares en ámbolos dous hemisferios.
Os distintos factores que inciden nos elementos meteorolóxicos (latitude, altitude, distancia ao mar, correntes mariñas...) perfilan os seguintes climas temperados:

Subtropical (chinés)
Mediterráneo
Oceánico
Continental

3.1. Clima subtropical (chinés)

Localización Sitúase entre os 20º e os 35º de latitude, tanto norte como sur, e nas fachadas orientais dos continentes.
Temperaturas As temperaturas son cálidas en verán e suaves en inverno, tendo unha amplitude térmica anual duns 15ºC. Precipitacións As chuvias son abondosas todo o ano, aínda que se concentran máis no verán, que é cando chegan as masas de aire húmido. A auga total acumulada depende de moitos factores facendo que haxa moita diferenza duns continentes a outros. Podemos dicir, en xeral, que se acumula entre 800 e 2.000 l/m² anuais.
Vexetación A vexetación é variada, indo desde as coníferas ao bosque subtropical húmido no que a vexetación é abondosa, combinando árbores caducifolias e especies tropicais como os bambús, magnolias, arbustos do té, etc.
Ríos Son caudalosos, e presentan só unha pequena variación no seu caudal.
Ocupación humana Estes lugares son dos máis densamente poboados do mundo, e por iso a vexetación natural foi en grande parte substituída por plantacións ou urbanizada.

3.2. Clima mediterráneo

Localización Sitúase entre os 30º e os 45º de latitude, tanto norte como sur, e na fachada oeste dos continentes.
Temperaturas Os veráns son cálidos e os invernos temperados. A súa temperatura media A amplitude térmica é duns 10º-15ºC. Precipitacións Son moderadas ou escasas (non chegan aos 800 l/m²). Destaca a aridez do seu verán. O inverno é unha época con relativamente poucas precipitacións. Estas concéntranse principalmente en primavera e outono, e poden ser de forma torrencial.
Vexetación A vexetación dominante é o bosque mediterráneo, formado por aciñeiras, piñeiros... e outras plantas xerófilas, adaptadas á aridez estival. Así as matogueiras son espiñentas ou con follas pequenas. Son típicas tamén as devesas, pradeiras arboradas, con diversas especies forestais non moi mestas.
Ríos O seu caudal é escaso e irregular. En verán levan moi pouca auga ou mesmo chegan a secarse. E cando hai tormentas poden provocar riadas e inundacións. Un exemplo, témolo en España co río Xúcar.
Ocupación humana Son lugares densamente poboados e, no caso do Mediterráneo europeo, habitado dende hai miles de anos. As súas terras son moi fértiles e, polo tanto, aptas para a agricultura. Onde escasea máis a auga cultívase a chamada triloxía mediterránea: cereais, vides e oliveiras.

3.3. Clima oceánico

Localización Sitúase entre os 35º e os 60º de latitude, norte e sur, e nas costas occidentais dos continentes.
Temperatura A súa temperatura media está ao redor dos 15 ºC. A acción do mar fai que a súa amplitude térmica sexa pequena (uns 12 ºC) comparándoa coa que é propia nestas latitudes. Os invernos son moderados, as medias non soen baixar dos 0 ºC, e os veráns frescos pois non adoitan superar os 18 ºC de media. Precipitacións É un clima chuvioso, entre os 800 e os 1500 l/m². Chove todo ano, aínda que en verán diminúen as precipitacións.
Vexetación As formas de vexetación típicas deste clima son: O bosque caducifolio con carballos, castiñeiros, faias... A landa, formada por matogueiras como o breixo, o toxo, a xesta... Os prados.
Ríos Teñen un caudal abondoso e bastante regular debido ás constantes chuvias.
Ocupación humana A zona oceánica europea está densamente poboada. Os seus bosques, aínda que abondosos, foron deixando paso aos prados para a gandaría ou á agricultura. En América, tanto norte como sur, son zonas pouco poboadas que aínda conservan os seu bosques.

3.4. Clima continental

Localización É típico das latitudes medias (35º-55º) do interior dos grandes continentes (Asia e América). Por iso só se dá no Hemisferio Norte.
Temperaturas Ao non estar cerca do mar, presenta temperaturas extremas: Os invernos son fríos e rigorosos, con moitas semanas nas que non se exceden os 0 ºC. En cambio os veráns son frescos con medias ao redor dos 18ºC, aínda que poden chegar a ser até calorosos. Precipitacións As choivas son escasas, menos de 600 l/m² anuais. A época máis chuviosa é o verán, pero mesmo nesa época non son abondosas.
Vexetación Nas zonas máis ao norte, onde os veráns son máis fríos, atopamos a taiga ou bosque boreal. Está formada por coníferas como os abetos, piñeiros... Máis ao sur, onde as precipitacións son máis escasas e os veráns máis cálidos, atopamos estepas, grandes chairas con herba baixa.
Ríos A pesares de que chove pouco, son caudalosos xa que recollen a auga das extensas zonas chás por onde circulan.
Ocupación humana Non son zonas moi densamente poboadas, pero as zonas esteparias son moi axeitadas para o desenvolvemento da gandaría e o cultivo de cereais. Ademais a taiga é moi aproveitada polo ser humano para a fabricación de papel.

4. Climas fríos

O clima frío dánse nos casquetes polares (ao norte do Círculo Polar Ártico e ao sur do Círculo Polar Antártico), e nas zonas de montaña.

Polar
Alta Montaña

4.1. Clima polar

Localización Sitúase nos casquetes polares.
Temperaturas Son moi baixas. As medias de practicamente todos os meses sitúanse por baixo dos 0 ºC. A amplitude térmica anual é grande. Precipitacións Son practicamente inexistentes. Son as rexións con menos precipitacións da Terra. Por suposto, as precipitacións son sempre en forma de neve e, ao non derreterse nunca, entra a formar parte dos glaciares.
Vexetación Ao redor dos grandes xeos do Ártico e do Antártico, nunha estreita franxa, atopamos a tundra, formación vexetal con liques, mofos e pequenas plantas herbáceas.
Ríos Evidentemente non hai ríos. O que atopamos son glaciares.
Ocupación humana Hai moi poucos habitantes nestas zonas. En Norteamérica os coñecidos esquimós; no norte de Escandinavia os lapóns. Na Antártida soamente viven científicos e exploradores.

4.2. Clima de alta montaña

Localización É propio das montañas con máis de 2.500 m de altitude. Como están situadas a distintas latitudes, teñen distinta altitude e diferente orientación, os valores de temperaturas e precipitacións cambian moito dun lugar a outro.
Temperaturas A temperatura descende, como xa vimos no tema anterior, coa altitude: 0,6º C por cada 100 m. En xeral, caracterízase por ter uns invernos fríos e longos, con temperaturas negativas, e veráns frescos e curtos. Precipitacións Dependen tamén da altitude e da ladeira. Chove máis na vertente de barlovento que na de sotavento). En xeral, son abondosas ao longo do ano e, en inverno, en forma de neve.
Vexetación Varía moito duns lugares a outros pero en todos os casos disponse en "niveis" en función da altitude, sucedéndose os bosques, as matogueiras e os prados. Para representala úsanse as cliseries (podes ver neste enlace ou na imaxe as cliseries dos sistemas montañosos da península Ibérica).	enlace&amp;amp;amp;amp;amp;lt;p&amp;amp;amp;amp;amp;gt;Cliseries da península Ibérica&amp;amp;amp;amp;amp;lt;/p&amp;amp;amp;amp;amp;gt;
Ríos Son moi abondosos , xunto aos torrentes, con moita auga en inverno e en primavera polo desxeo.
Ocupación humana As montañas propiamente ditas teñen escaso poboamento, concentrándose este nos vales. Pero o seu aproveitamento é grande: explotación dos bosques, pastos para a gandaría, centrais hidroeléctricas e, máis recentemente, actividades turísticas como os deportes de neve, o sendeirismo...

5. As paisaxes en España

Os climas en España presentan peculiaridades debido aos seguintes feitos:

A situación da península Ibérica, ao sudoeste de Europa e máis preto do Trópico de Cáncer ca do Círculo Polar Ártico.
Rodeada de mares que traen un dominio dos ventos marítimos que suavizan as temperaturas e á súa vez xeran humidade.
As mesetas centrais están rodeadas por sistemas montañosos que dificultan a chegada deses ventos marítimos ao seu interior.
Unha elevada altitude media (660m) que inflúe, como vimos, nas temperaturas e nas precipitacións.

Con isto, podemos agrupar as paisaxes españolas en cinco grandes zonas:

Clima oceánico Localízase na franxa costeira do norte peninsular, de Galicia ao País Vasco. É un clima suave e húmido, o que favoreceu o desenvolvemento dos bosques caducifolios, se ben as actividades económicas alteraron fondamente estes conxuntos naturais.
Clima mediterráneo Localízase na franxa costeira do sur e do leste da Península, nas Illas Baleares, Ceuta e Melilla. As temperaturas son suaves en invernos e calorosas no verán. As precipitacións anuais son escasas, e concéntranse principalmente no outono e primavera, dándose episodios de chuvias torrenciais debido ao fenómeno coñecido como "gota fría". Podes ollar este vídeo que explica o fenómeno da gota fría. En canto a vexetación, destacan os bosques perennifolios (aciñeira, piñeiros...) e os sotobosques (maquis e garriga). Esta vexetación natural, practicamente desapareceu nestes lugares debido ao elevado grao de ocupación humana e á conversión de moitas terras en zonas de cultivo (un exemplo son as oliveiras en Xaén).
Clima mediterráneo continentalizado As mesetas, no interior da península Ibérica, aínda que teñen clima mediterráneo, debido á súa altitude media (entre os 600-700m), á súa maior distancia ao mar e ao estar rodeada por sistemas montañosos, teñen trazos continentais. Así os invernos son máis fríos, os veráns máis calorosos e as súas precipitacións son menores. A vexetación natural máis abondosa é a estepa, pero como se trata dun terreo chan moi apto para a agricultura, foi transformada en zonas de cultivos de secaño e con gandaría extensiva.
Clima de montaña. Localízanse nas zonas que superan os 1000 metros de altitude. Caracterízase por un descenso nas temperaturas e un aumento das precipitacións. A vexetación adoita situarse en pisos, de xeito que nos primeiros tramos das ladeiras poden aparecer coníferas (abetos) e conforme se ascende gañan protagonismo a matogueira e os pastos.
Clima canario As illas Canarias, ao estar preto do Trópico de Cáncer e das costas africanas, teñen un clima de tipo subtropical As temperaturas son altas todo o ano (entre os 17º e os 25ºC), pero, debido á influenza do océano, en ningún momento son extremas. As precipitacións varían moito dunhas illas a outras. Así, nas illas máis orientais, influenciadas polos ventos secos do deserto africano, son moi escasas, chegando a ser un clima árido semidesértico. Con todo, nas illas occidentais, máis influenciadas polos ventos oceánicos, poden chegar aos 1.200 l/m² . Se a isto lle unimos o feito de que son illas montañosas, podemos entender que a súa vexetación teña un variado catálogo de especies autóctonas distribuídas en chanzos (dragos, palmeiras, laurisilva...), aínda que noutras zonas haxa estepa ou directamente desertos.

6. As paisaxes en Galicia

Galicia está encadrada dentro do que chamamos clima oceánico. En xeral, as temperaturas son suaves e as precipitacións abondosas durante todo ano, máis en inverno. Agora ben, debido á súa xeomorfoloxía, existen grandes contrastes.

O litoral Aquí as temperaturas son máis suaves e as precipitacións son máis abondosas. Isto é debido aos ventos constantes que chegan do océano Atlántico. A súa vexetación está composta por eucaliptos e piñeiros que desprazaron ao bosque natural no que predominaba o carballo e o castiñeiro. En xeral a costa é a zona máis densamente poboada de Galicia, sobre todo as rías baixas.
O interior. Está formado principalmente por chairas ou mesetas que están delimitadas polas serras setentrionais, orientais e centro-occidentais. Isto fai que as precipitacións sexan menores e que haxa unha maior diferenza de temperaturas: os invernos son máis fríos e os veráns máis calorosos. Tamén hai que sinalar a influenza dos grandes ríos (Miño e Sil). A vexetación natural desta zona quedou minguada como consecuencia da explotación agrícola e gandeira, predominando os pastos e campos de cultivo. Agora ben, aínda se poden atopar os típicos bosques de árbores caducifolias.
A montaña. Os principais conxuntos montañosos de Galicia atópanse no leste das provincias de Lugo e Ourense, superando os 1.500 metros de altitude. Isto fai que os invernos sexan máis fríos e os veráns máis frescos e que as precipitacións sexan máis abondosas (chuvias orográficas), sendo en forma de neve en inverno. En canto á vexetación, presenta a típica gradación: No fondo dos vales predominan as terras agrícolas, aparecen logo formacións de bosques caducifoloios (con aciñeiras, bidueiros, carballos, castiñeiros). Máis arriba as árbores dan paso aos toxos, xestas e uces que servían para a elaboración do estrume.