TEMA 4. O SECTOR PRIMARIO.

1 O sector primario nos nosos días

1.1. As actividades do sector primario

O sector primario comprende as actividades que proporcionan recursos básicos ou primarios, é dicir, que se obteñen directamente da natureza.

Estas actividades son a agricultura, a gandaría, a pesca e a explotación forestal.

De todas elas, a agricultura é a máis importante.

O 40 % da poboación mundial depende dela para sobrevivir.

1.2. A situación actual do sector primario

A poboación dedicada ao sector primario supón o 26,5 % do total da poboación activa mundial.

Unha porcentaxe importante pero que está diminuíndo progresivamente en favor dos outros sectores económicos. (ano 2020).

Aínda que a produtividade do sector primario aumenta cada ano, o seu peso económico diminúe respecto ao que achegan os sectores secundario e terciario.

Apenas o 3 % do PIB mundial.

Non obstante, existen importantes diferenzas entre uns países e outros.

Nos países desenvolvidos

Emprega unha porcentaxe pequena da poboación activa, entre o 1 % e o 5 %.

Ten unha alta produtividade grazas á mecanización e aos adiantos técnicos.

Á riqueza nacional é reducida, menos do 3 % do PIB.

Nos países en desenvolvemento

Ocupa ao 50 % da poboación (pode chegar a ocupar o 80 %).

Proporciona máis do 10 % do PIB (pode achegar máis do 24 % do PIB).

A produtividade é baixa polo uso de técnicas de cultivo tradicionais.

2. Os elementos humanos da paisaxe agraria.

2.1. As parcelas

A explotación agraria e o espazo físico en que se desenvolven as actividades pertencentes a unha unidade económica dun mesmo propietario, que pode ser unha persoa ou unha empresa.

Segundo o seu tamaño, as explotacións poden ser grandes (latifundio), medianas ou pequenas (minifundio).

E segundo a actividade que predomine, existen explotacións agrícolas, gandeiras, forestais ou mixtas.

Unha explotación está formada por unha ou varias porcións de terreo ou leiras.

En función de como sexan os límites das parcelas, distinguimos dous tipos principais de paisaxes agrarias:

Campos abertos ou openfield.

Cando as parcelas non están cercadas, dan lugar a paisaxes agrarias formadas por parcelas independentes sen separación entre elas.

Esta é a paisaxe agraria que predomina na Submeseta Sur de España.

Neste tipo de paisaxe as vivendas dos campesiños adoitan estar agrupadas.

Campos pechados ou bocage.

Cando as parcelas están cercadas por sebes, valados ou muros de pedra, aramados,... e se comunican mediante unha rede de camiños.

É a paisaxe agraria propia da cornixa cantábrica en España e da Europa atlántica.

Neste tipo de paisaxe, os campesiños viven en casas illadas xunto ás terras de cultivo ou en pequenas aldeas diseminadas polo territorio.

2.2. Os sistemas de cultivo

A forma mediante a que se obtén a produción reflíctese na paisaxe.

Segundo o grao de aproveitamento das leiras, a agricultura pode ser intensiva ou extensiva.

A agricultura intensiva busca sacar o máximo proveito á terra.

Nos países desenvolvidos, emprega técnicas modernas que proporcionan un alto rendemento.

Nos países en desenvolvemento, como os campesiños practican unha agricultura tradicional pouco ou nada tecnificada, o aproveitamento intensivo da terra obtense con man de obra abundante, pero o rendemento é baixo.

A agricultura extensiva practícase en grandes leiras que non se explotan na súa totalidade, senón que se deixa unha parte en barbeito, é dicir, sen sementar, para facilitar a recuperación da fertilidade do solo.

A produción é elevada porque existe moito terreo cultivable.

Segundo a procedencia da auga para as plantas, diferenciamos dous tipos de cultivo na paisaxe agraria: o de regadío e o de secaño.

Os cultivos de regadío medran coa auga que se obtén a partir de sistemas artificiais de rega (canles, inundación, aspersión,...).

Os cultivos de secaño desenvólvense coa auga que reciben da chuvia.

En función de se existe variedade ou non de especies cultivadas nunha explotación agrícola, distínguense o monocultivo e o policultivo.

Cando nunha explotación agrícola só se cultiva un produto, trátase de monocultivo.

Cando se cultivan distintas especies vexetais nunha mesma explotación agrícola, falamos de policultivo.

O hábitat rural refírese ao modo en que se distribúen os asentamentos humanos no campo. Pode ser disperso, concentrado ou mixto. No disperso as vivendas están diseminadas. Xunto a cada unha sitúanse os edificios, as terras de cultivo e os pastos. No concentrado as vivendas e os edificios agrúpanse formando unha aldea. Arredor, esténdense as terras de cultivo e os pastos. No mixto ou intercalado hai unha ou varias aldeas e certa poboación dispersa polo campo.

3. A agricultura das rexións desenvolvidas.

3.1. Características

Nos países que están máis desenvolvidos, a revolución agrícola que se iniciara a finais do século XVIII supuxo o paso dunha agricultura de subsistencia a unha agricultura de mercado, orientadas a venda.

Para obter o maior beneficio, esta agricultura presenta os seguintes trazos:

- A especialización da produción. Normalmente cultívase un único produto en cada explotación, o que simplifica o traballo e o uso de maquinaria e mellora os rendementos.

- A mecanización dos labores agrícolas. Permite reducir a man de obra e realizar as tarefas en menos tempo e cun custo menor.

- O uso de avanzadas técnicas agrícolas. Empréganse fertilizantes, sementes de elevado rendemento, produtos que proveñen e curan as enfermidades das plantas, cultívase en invernadoiros e en terreos artificiais... Ademais, os avances no campo da biotecnoloxía permitiron crear novas variedades de cultivos modificados xeneticamente, os chamados transxénicos.

- Os sistemas de almacenaxe, transporte e comercialización a grande escala. Facilitan que os produtos cheguen ata afastados mercados cun custo baixo.

A agricultura de mercado require grandes investimentos debido ao uso de técnicas agrícolas modernas, pero os custos vense compensados co aumento da produtividade, que permite producir máis cantidade e a menor prezo.

3.2. Efectos

A agricultura de mercado ten importantes consecuencias sobre os prezos, o mercado e a distribución dos produtos.

- A alta produtividade xera excedentes que provocan a baixada dos prezos. Deste xeito, os produtos compiten mellor no mercado.

Este tipo de agricultura presenta tamén algúns efectos negativos.

- O emprego abusivo de fertilizantes químicos contamina os solos e as augas dos acuíferos, que teñen unha recuperación moi lenta. A contaminación pode afectar aos alimentos e á nosa saúde.

- Os modernos sistemas de rega adoitan implicar un elevado consumo de auga, que implica a sobreexplotación dos acuíferos.

- Como consecuencia da mecanización do campo, experimentouse un progresivo proceso de abandono dos núcleos rurais e un envellecemento da poboación que permanece neles.

4. A agricultura das rexións en desenvolvemento.

Nas rexións en desenvolvemento a agricultura ten aínda un peso moi importante.

Nestes países conviven dous tipos de agricultura.

A agricultura tradicional. (de subsistencia).

A agricultura de mercado. As grandes plantacións.

4.1. A agricultura de subsistencia.

A agricultura de subsistencia ten como principal obxectivo a obtención de alimentos para as familias campesiñas de escasos recursos e practícase en pequenas explotacións.

Para aseguraren a alimentación durante todo o ano, cultivan varios produtos á vez.

As técnicas e as ferramentas agrícolas que se empregan son arcaicas. Por iso, as tarefas agrícolas realízanse con moito esforzo e a produtividade é moi baixa.

A agricultura depende moito dos factores físicos.

A agricultura de subsistencia comprende distintos tipos: e agricultura de rozas ou itinerante, a agricultura sedentaria de secano e a agricultura irrigada monzónica.

* A agricultura de rozas ou itinerante

É a forma de explotación máis arcaica.

Practícase en rexións da Africa ecuatorial, á conca do Amazonas, Centroamérica e o sur de Asia.

A técnica para cultivar a terra consiste en

aclarar unha zona do bosque cortando as árbores e queimándoas.

As cinzas empréganse despois para fertilizar o solo.

Transcorrido un tempo, as terras esgótanse e abandónanse.

* A agricultura sedentaria de secano.

Practicase en zonas de sabana mediante un sistema de rotación de cultivos (trienal).

Nunha parte da terra cultívase cereal.

Noutra parte, plántanse produtos complementarios (cacahuete, tubérculos. ..)

A última déixase en barbeito, é dicir, en descanso, e utilízase para que paza o gando.

* A agricultura irrigada monzónica

Practicase no leste de China, no sueste asiático e na costa de India, onde as chuvias causadas polos monzóns provocan a inundación de extensas terras.

Nos terreos inundados cultívase arroz, que é unha planta de alto rendemento, pois produce varias colleitas ao ano

As leiras teñen unhas dimensións reducidas e a man de obra que as traballa é numerosa, xa que este tipo de agricultura está moi pouco mecanizada.

4.2. A agricultura de plantación.

A agricultura de plantación practícase nos países en desenvolvemento de África e América Central e do Sur,. en India e nos países do sueste asiático.

A agricultura de plantación presenta as seguintes características:

Trátase dunha agricultura de mercado destinada fundamentalmente á exportación.

Practícase en grandes explotacións controladas por multinacionais estranxeiras, que obteñen grandes beneficios, que se benefician de baixos custos de produción.

As plantacións empregan abundante man de obra local (moitas veces temporal).

Os salarios destes traballadores son baixos.

Esixe un grande investimento de capital.

Habitualmente practícase o monocultivo (cacao, cana de azucre, café...).

Aplícanse medios técnicos máis modernos para conseguir unha produtividade elevada.

Tamén produce vantaxes para os países en desenvolvemento.

Estas plantacións activan a economía local, crean emprego e promoven a construción de infraestruturas de transporte e de comercialización.

Introducen técnicas de cultivo modernas e formas máis eficientes de organizar o traballo.

Pero a agricultura de plantación tamén provoca efectos negativos:

Os beneficios económicos quedan nas mans das empresas estranxeiras.

Os campesiños non poden competir coas multinacionais e moitos vense obrigados a abandonar as súas terras e empregarse nas plantacións.

Adoitan causar graves impactos medioambientais.

5. A gandaría.

5.1. A gandaría nos nosos días

A gandaría é a cría de animais para o seu aproveitamento (produción de carne, leite, ovos, coiro, la, mel...), como forza de traballo ou simplemente para a reprodución.

É unha actividade complementaria da agricultura nas rexións en desenvolvemento e de alta rendibilidade nas rexións desenvolvidas.

As especies animais máis numerosas son o gando bovino, ovino, porcino e aviario.

A investigación científica permitiu obter razas selectas e as novas tecnoloxías incrementaron a produción e facilitaron o transporte dos produtos.

É unha actividade en crecemento.

Non obstante, estes novos sistemas de explotación gandeira xeraron certa polémica.

Os refugos animais, os fertilizantes e pesticidas usados nos cultivos forraxeiros, etc., contaminan os solos, a atmosfera e as augas.

Témese que esa contaminación, así como os antibióticos e as hormonas que se aplican aos animais, poidan afectar negativamente a saúde das persoas.

Ademais, hai unha corta abusiva de bosques para xerar prados en que alimentar o gando: máis do 70% dos bosques cortados en Iberoamérica dedícase a pasteiros.

Por iso, nos últimos anos, nos países desenvolvidos estase apostando por unha gandaría ecolóxica respectuosa co medio ambiente

5.2. Gandaría sedentaria, nómade a transhumante. (Segundo o desprazamento do gando).

A gandería máis estendida é a gandería sedentaria, que é aquela en que o gando non se despraza para obter o alimento.

A gandaría nómade é a que se despraza permanentemente na procura de pastos; xunto ao gando trasládanse as persoas que se ocupan de coidalo.

Se o desprazamento do gando e estacional, no inverno cara aos vales e no verán cara ás montañas, falamos de gandaría transhumante.

5.3. Gandaría extensiva e intensiva. (Segundo o tipo de explotación).

* A gandaría extensiva desenvólvese en grandes explotacións: o gando vaga polo campo e aliméntase de pastos naturais.

Este tipo de gandaría require poucos investimentos, pero a súa produtividade é baixa.

Os gandos máis característicos son o bovino, o ovino e o caprino, e os seus produtos destínanse á venda nos países desenvolvidos e ao autoconsumo nos países menos desenvolvidos.

* A gandaría intensiva ou industrial lévase a cabo en explotacións especializadas nunha determinada especie.

O gando permanece estabulado, é dicir, críase en cortes onde se controla a súa alimentación, saúde e engorde. Ás veces créanse unhas condicións de temperatura, luz e humidade artificiais para aumentar a produción no menor tempo posible.

En ocasións, o gando aliméntase tanto de pastos naturais coma de plantas forraxeiras e pensos.

A gandaría intensiva incrementou a produción, pero tamén causa problemas medioambientais e malestar aos animais.

Nos países desenvolvidos a gandaría responde ás esixencias do mercado. Os avances tecnolóxicos transformaron profundamente as explotacións gandeiras.

6. A pesca e a acuicultura.

6.1. A situación do sector pesqueiro no mundo

A pesca é a captura en mares. ríos e lagos de peces e outros animais acuáticos, algas e outras plantas. China é o pais con maior produción pesqueira. Séguenlle Indonesia, Perú, India, Rusia, EEUU e Vietnam. Estes sete países realizan case a metade das capturas pesqueiras mundiais.

A produción pesqueira foi en aumento a medida que o facía o consumo (de 9 a 20 quilos nos últimos 60 anos), o que incrementou o comercio internacional de produtos pesqueiros. China é o principal exportador, seguido de Noruega e Vietnam. Os maiores importadores son a Unión Europea, Estados Unidos e Xapón.

O aumento descontrolado das capturas pesqueiras ha provocado a diminución de poboacións de peces e que a supervivencia de certas especies atópese ameazada.

6.2. A pesca mariña.

En 1982,a ONU recoñecía o dereito dos países costeiros a dispoñer dunha zona de augas territoriais que se estendía 200 millas (370 km) mar dentro. Nesta zona a súa frota pode faenar libremente e, tamén, os barcos doutros países cos que se estableza acordos pesqueiros.

As capturas pesqueiras obtéñense do mar; só en torno ao 13 % proveñen de augas continentais.

Tipos de pesca mariña.

Segundo onde se realicen as capturas, distinguimos tres tipos de pesca:

A pesca litoral lévase a cabo xunto á costa, en pequenas embarcacións e con métodos artesanais.

As capturas destínanse ao autoconsumo e ao mercado local.

A pesca de baixura realízase próxima á costa, en embarcacións pequenas ou medianas equipadas con distintos aparellos de pesca en función das especies que se queira capturar.

Normalmente, as bodegas destes barcos están preparadas para conservar as capturas.

Practícase durante un período de tempo non superior a un día.

A pesca de altura realízase en mar aberto, con barcos de gran tonelaxe equipados con modernos instrumentos técnicos para detectar a coñecer o tamaño dos bancos de peixes.

Utilizan diversas artes de pesca, como o palangre, o cerco ou o arrastre.

Moitos barcos contan con instalacións para limpar, cortar, empaquetar e almacenar as capturas conxeladas.

Son buques factoría, preparados para campañas de semanas ou meses.

6.3. Os caladoiros

Os caladoiros son as zonas en que se concentran as especies pesqueiras, zonas boas para as capturas. Os mellores caladoiros localízanse nas plataformas continentais, onde se cría o plancto, pequenos organismos que serven de alimento a moitos peixes.

Actualmente, as capturas pesqueiras son excesivas en relación cos recursos dispoñibles.

Isto provoca a sobreexplotación dos caladoiros e, polo tanto, pode supoñer o seu esgotamento e a desaparición de especies.

Para paliar esta situación, os gobernos adoptaron medidas que perseguen unha explotación sustentable do medio mariño, como:

prohibir algunhas técnicas pesqueiras (por exemplo, o arrastre),

reducir o número de capturas,

controlar o tamaño das especies capturadas.

establecer temporadas de descanso biolóxico.

6.4. A Acuicultura.

Nalgúns países practícase desde hai moito tempo a acuicultura, que é a cría de organismos animais e vexetais acuáticos en catividade.

No 2020, o 46 % da produción pesqueira mundial procedía da acuicultura, e se estima que superará o 50 % no 2030. Os principais países acuicultores son: Exipto, Chile, India, Indonesia, Vietnam, Bangladesh e Noruega.

A acuicultura permite evitar a extinción de especies (peixe, marisco...) por sobreexplotación pero non están exentas de problemas ambientais.

UNIDADE 5.

Sector Secundario: Minería, enerxía e industria

1. A explotación dos recursos naturais: a minería.

1.1. Os recursos naturais e a súa explotación.

Chamamos recursos aos produtos naturais que poden proporcionar unha utilidade ou beneficio ao ser humano, como os minerais, o solo, a auga doce, os bosques, o Sol,...

A explotación dos recursos depende, sobre todo, de tres factores que están relacionados entre sí:

O desenvolvemento tecnolóxico.

O custo da súa explotación.

O beneficio que proporcione ese recurso ten que ser maior ca o custo da súa explotación.

As novas técnicas de extracción permitiron aumentar a rendibilidade das explotacións.

O comportamento dos mercados.

Os recursos distribúense de forma desigual no planeta, e moitos dos grandes produtores son países pouco desenvolvidos.

A disparidade entre zonas produtoras e consumidoras xerou un intenso comercio.

1.2. A actividade mineira

Entre os recursos naturais están os minerais.

Un mineral é unha substancia natural inorgánica, cunha composición química determinada, que se encontra na codia terrestre formando parte das rochas.

Cando os minerais se encontran en concentracións elevadas nun lugar, falamos de xacementos.

A minaría é o conxunto de actividades necesarias para extraer os minerais dos xacementos.

É unha actividade do sector primario porque obtén produtos da natureza, pero vincúlase ao sector secundario ao ser unha fonte imprescindible de materias primas para a industria e a construción.

1.3. A situación actual da minaría

O ser humano practicou a minaría desde tempos remotos.

Foi coa Revolución Industrial, fináis do século XVIII, cando esta actividade experimentou un gran crecemento, paralelo ao desenvolvemento da industria.

Na actualidade, para manter o crecemento económico das sociedades requírense cada vez máis materias primas

A minaría implica varios problemas que deben solucionarse:

Ten un grande impacto medioambiental: destrúe a paisaxe e contamina os solos e a auga.

Un consumo excesivo dos minerais pode chegar a esgotar os xacementos.

Nos países menos desenvolvidos provoca conflitos armados e desequilibrios sociais.

2. As fontes de enerxía.

2.1. Clasificación das fontes de enerxía.

As fontes de enerxía clasifícanse segundo diferentes criterios:

Atendendo á súa duración, distínguese entre enerxías renovables e non renovables.

As enerxías renovables son as que non se esgotan co seu uso ou que poden recuperarse de forma natural se se utilizan a un ritmo adecuado.

Por ex. enerxía hidráulica, solar, eólica, mareomotriz, xeotérmica e da biomasa.

Chamadas enerxías alternativas e utilízanse desde hai relativamente pouco.

As non renovables son as que existen nunha determinada cantidade e non poden repoñerse a curto prazo.

É o caso do uranio, do carbón, do petróleo e do gas natural.

Estas fontes de enerxía son denominadas enerxías tradicionais. Úsanse desde hai moito tempo.

En función de onde se obteñan, diferenciamos entre enerxías primarias e secundarias.

As primarias son as que se obteñen directamente da natureza, como os combustibles fósiles (carbón, petróleo), o uranio e as enerxías renovables (solar, eólica,...).

As secundarias son as que se producen a partir dunha enerxía primaria, como a electricidade e os combustibles derivados do petróleo (gasolina, gasóleo, etc.).

2.2. Os desequilibrios entre produción e consumo.

O panorama enerxético mundial caracterízase por unha desigual distribución da produción e do consumo.

Os países da OPEP están entre os grandes abastecedores mundiais de hidrocarburos.

Polo contrario, potencias industriais como Xapón e a Unión Europea son deficitarias, pois presentan un baixo nivel de produción e unhas necesidades enerxéticas moi altas.

Estados Unidos é, á vez, un dos principais produtores e consumidores mundiais de enerxía. Xunto a Canadá.

Nos últimos anos, aos tradicionais consumidores de enerxía sumáronse os países emerxentes de recente industrialización, entre os que se encontran China e India.

No século XXI prevese que o consumo de enerxía estea en constante aumento.

Algúns dos desafíos do sistema enerxético son:

atender ás necesidades crecentes da poboación mundial,

promover a eficiencia enerxética e apostar polas enerxías renovables, investindo en tecnoloxía para superar as súas principais limitacións:

o desenvolvemento de novas formas de almacenaxe e o xeito de transportar a enerxía.

3 Enerxías non renovables.

3.1. O petróleo e o gas natural.

Son combustibles fósiles non renovables.

Orixináronse pola descomposición de organismos vivos no fondo dos océanos nun proceso que dura millóns de anos.

Consumímolos máis rápido ca o que tardan en xerarse.

Dos xacementos petrolíferos extráese petróleo cru, do que se obteñen numerosos derivados,

principalmente combustible

tamén serve para producir electricidade

materias primas industriais.

O gas natural ten aplicacións en todos os sectores económicos, incluído o fogar.

As maiores reservas de petróleo (o que se pode extraer de maneira rendible e coa tecnoloxía actual) localízanse no golfo Pérsico, Venezuela e Canadá.

As reservas de gas teñen unha distribución máis diversificada, aínda que destacan a rexión de Oriente Medio e a Federación de Rusia.

A demanda de petróleo triplicouse nos últimos cincuenta anos.

Os maiores consumidores son os países industrializados e os máis poboados:

Estados Unidos ocupa o primeiro posto, seguido de China e Xapón.

O consumo de gas natural incrementouse desde a crise do petróleo de 1973, ata cubrir a cuarta parte do consumo enerxético mundial na actualidade.

Estes recursos xeran dous problemas:

danos medioambientais, asociados sobre todo ao petróleo. e

dependencia enerxética dos países industrializados respecto dos paises produtores, que os fai vulnerables fronte ás decisións que tomen. como o aumento dos prezos do cru.

3.2. O carbón.

O carbón é un combustible fósil formado a partir da descomposición de restos vexetais en augas pouco profundas.

Foi o combustible por excelencia do século XIX e a fonte de enerxía máis utilizada ata mediados da seguinte centuria, cando comezou a ser desprazado polo petróleo e polo gas natural. Pero segue sendo unha das enerxías máis consumidas.

O carbón é o combustible fósil máis abundante e o que conta cunha maior dispersión xeográfica.

As principais reservas encóntranse en China, na Federación de Rusia e América do Norte e estímase que, co actual consumo, poden durar algo máis de 100 anos.

O seu principal problema é o enorme impacto ambiental que causa en todas as súas fases de produción.

3.3. O uranio

A enerxía nuclear orixínase a partir dun proceso de fisión en que se desintegran átomos de uranio, un elemento químico presente na natuireza en cantidades limitadas.

Para ser utilizado, o uranio require un proceso de enriquecemento; cunha tecnoloxía que está restrinxida a uns poucos países.

A enerxía liberada polo uranio produce calor; que se transforma en electricidade nunha central nuclear.

Só catro países poseen o 60 % das reservas mundiais de uranio: Australia (30 %), Kazajstán (14 %), Canada y Rusia (8 % cada un).

Os principais produtores son países desenvolvidos como Estados Unidos, Francia e Xapón, aos que se sumaron nestes últimos anos China e India.

O uso desta enerxía xerou movementos de protesta que denuncian o problema do almacenamento dos residuos radioactivos e o risco dun accidente nuclear.

Con todo, tamén conta con defensores, que argumentan que a enerxía nuclear non emite gases nocivos á atmosfera.

3.4. A produción de electricidade.

A electricidade e a enerxía secundaria máis utilizada..

A partir de calquera das enerxías primarias xérase electricidade nas centrais hidroeléctricas (auga), térmicas convencionais (carbón), nucleares (uranio), parques eólicos (vento), hortos solares (sol)...

É unha enerxía imprescindible polas súas múltiples aplicacións e ten moitas vantaxes.

É moi versátil, pois pode converterse en luz, calor ou movemento e pode aplicarse a calquera actividade.

É unha enerxía limpa e silenciosa no lugar de consumo e é facilmente transportable.

Pero ten o inconveniente de non ser acumulable, polo que a produción de electricidade e a rede deben adaptarse á demanda para evitar problemas de abastecemento ou de sobrecarga na rede.

4. Enerxías renovables.

Os problemas de esgotamento, de contaminación e de dependencia exterior que supoñen as fontes de enerxía non renovables levaron a desenvolver técnicas que permiten obter enerxía a partir de fontes inesgotables e máis respectuosas co medio ambiente como o sol, a calor interna da Terra, o vento ou as mareas.

Estas enerxías denominámolas renovables porque continuarán activas durante millóns de anos.

Estas enerxías son: hidráulica, eólica, solar, biomasa, xeotérmica e mareomotriz.

Na actualidade, as enerxías renovables están experimentando un rápido crecemento.

As causas son varias:

O descenso dos custos tecnolóxicos,

O encarecemento dos combustibles fósiles,

O pagamento dun canon por emisións de CO2

Sobre todo, as subvencións que dan os gobernos para impulsalas.

O seu uso presenta dúas grandes vantaxes.

A diferenza dos combustibles fósiles, que só se encontran nunhas zonas determinadas, estas enerxías están dispoñibles, en maior ou menor medida, en todo o mundo.

A segunda vantaxe é o seu lixeiro impacto ambiental.

Con todo, tamén ten algúns inconvenientes

A descontinuidade ou irregularidade na súa subministración e a difícil almacenaxe da enerxía producida.

A participación das enerxías renovables na produción enerxética aumenta ano a ano

As principais enerxías renovables son.

Enerxía hidráulica. Esta enerxía aproveita a forza da caída da auga para xerar electricidade. Os principais países produtores son China, Brasil e Canadá.

Enerxía eólica. O vento converteuse nun importante recurso para producir electricidade. Os países con maior produción de enerxía eléctrica a partir do vento son China, Estados Unidos, Alemaña e España.

Enerxía solar. Hoxe en día podemos aproveitar a enerxía do sol captando a calor para producir enerxía solar termica ou a luz, mediante paneis, para producir electricidade. Os grandes produtores de electricidade a partir de enerxía solar son Alemaña, Italia e España.

Enerxía de biomasa. Prodúcese a partir da transformación de materia orgánica en enerxía calórica ou electricidade. Pode converterse en combustible sintético (biodiesel). Francia é o maior consumidor de biomasa na Unión Europea e Brasil, o principal produtor de etanol.

Enerxía xeotérmica. A enerxía xeotérmica aproveita a calor interna da Terra para producir calor ou electricidade. Estados Unidos lidera a produción mundial desta enerxia.

Enerxía mareomotriz. Utiliza o movemento de ascenso e descenso das mareas. Sihwa Lake, en Corea do Sur, é a maior instalación mareomotriz do mundo.

5. Nacemento e desenvolvemento da industria.

5.1. Que é a industria.

A industria inclúe todas as actividades que teñen como fin transformar un recurso natural, a materia prima, nun produto elaborado.

É a actividade económica máis importante do sector secundario.

Aínda que o ser humano empezou a fabricar útiles de distinto tipo xa na prehistoria, só se pode falar de industria cando se dan unha serie de condicións:

No proceso de transformación úsanse máquinas e enerxía.

Realízase en espazos pechados, as fábricas, nas que se concentra gran número de traballadores, os obreiros industriais.

Elabóranse grandes cantidades de produtos.

A industria está moi ligada ao desenvolvemento, pois a industrialización foi e é un factor que promove o crecemento económico.

Os países máis ricos e desenvolvidos son Estados cun tecido industrial consolidado, mentres que os países menos desenvolvidos contan cunha industria escasa ou deficiente.

5.2. Tipos de industrias.

As industrias clasifícanse segundo dous criterios:

- Polo seu grao de innovación e desenvolvemento tecnolóxico distínguense industrias maduras e industrias de tecnoloxía punta.

Industrias como a téxtil, a siderúrxica ou a naval considéranse maduras, aínda que a comezos da industrialización foron adiantadas.

Hoxe, son avanzadas as relacionadas coa biotecnoloxía, coa microelectrónica, coas telecomunicacións e coa robótica, que requiren maior investimento en investigación.

- Polo destino dos produtos diferénciase entre industrias de base, industrias de bens de equipo, que fabrican produtos necesarios para o desenvolvernento doutras industrias, e industrias de bens de consumo, cunha produción que se destina á venda directa aos consumidores.

6. Os trazos do sistema industrial actual.

Apartir da década de 1970, tras a crise do petróleo, naceu un novo modelo de produción industrial, o modelo posfordista, baseado en:

A importancia da investigación.

O desenvolvemento de novas tecnoloxías e novas industrias (informática e telecomunicacións, biotecnoloxía,, nanotecnoloxía e microelectrónica...); fixo que hoxe en día, as empresas industriais teñan que destinar unha porcentaxe importante do seu capital á investigación, desenvolvemento e innovación tecnolóxica (I+D+i). Só evolucionando constantemente poden manterse e ser competitivas.

A automatización e o emprego.

O sistema de produción será cada vez máis flexible, automatizado e especializado.

A industria tende a utilizar sistemas automáticos de produción, nos que as máquinas e robots realizan as tarefas mecánicas, substituíndo a man de obra.

O obxectivo é rebaixar os custos de produción, mellorando a produtividade. Isto ten importantes consecuencias:

Coas máquinas a produción industrial aumenta pero a necesidade de man de obra e menor e o emprego industrial redúcese.

O emprego industrial mellora a súa calidade, xa que se precisan técnicos e profesionais moi cualificados. O número de empregos non cualificados reduciuse enormemente.

A terciarización industrial

Para mellorar a calidade dos produtos e ser máis competitivos, as industrias desenvolven servizos periféricos non relacionados directamente co proceso de fabricación, pero que son considerados básicos para o bo funcionamento empresarial.

Son actividades como o mercadotecnia, a loxística, o deseño, a investigación... que pertencen ao sector terciario, pero que están integradas no proceso industrial.

Fálase, entón, dunha terciarización da industria, que busca, entre outras cousas, a satisfacción dos gustos individuais de cada consumidor.

A descentralización da produción.

A descentralización produtiva consiste en desprenderse dalgunha fase da produción ou dalgunha actividade da empresa.

Unha empresa pode, simplemente, subcontratar ou alcanzar acordos de cooperación con outras empresas especializadas en determinadas actividades (mercadotecnia. Deseño...).

Tamén pode localizar as distintas fases da produción en diferentes territorios, aproveitando as vantaxes que ofrece cada un. Esto vai supoñer a incorporación dos países emerxentes ao desenvolvemento industrial.

O crecemento das industrias multinacionais.

Unha multinacional é unha grande empresa que ten filiais ou establecementos en moitos países. Xeralmente comeza desenvolvéndose nun país e, cando se consolidou, empeza a operar nos mercados internacionais.

7. Novos factores de localización industrial.

A localización dunha industria nun determinado lugar depende dunha serie de factores.

O peso destes varía co tempo e é maior ou menor segundo o tipo de industria ou a actividade.

Na actualidade, os factores máis relevantes están directamente ligados á globalización económica, á nova división do traballo e ao importante desenvolvemento das telecomunicacións.

8. O proceso de deslocalización e o actual retorno.

a. A deslocalización industrial

Supón o traslado de parte ou todas as actividades produtivas dunha empresa dun país a outro. Toman esta decisión guiándose polo obxectivo do mínimo custo e máximo beneficio.

Tres factores fixérona posible:

A apertura dos países emerxentes e a internacionalización dos mercados.

O desenvolvemento das novas tecnoloxías da información, que permiten a comunicación dunha punta a outra do planeta en tempo real.

O abaratamento dos medios de transporte.

No proceso de deslocalización industrial pódense distinguir dúas fases:

Na primeira, deslocalizáronse empresas para países emerxentes, como China e India.

Na actualidade, os emerxentes están deslocalizando parte da súa produción industrial a outros países en desenvolvemento, como Vietnam.

A deslocalización afecta máis a procesos que necesitan moita man de obra e a industrias de baixa tecnoloxía (industrias téxtil, a automobilística e certas industrias de base). Pero, nos últimos anos, estanse a desprazando actividades de I+D+i. O impacto é diferente segundo os países:

Consecuencias nas economías desenvolvidas:

a perda de empregos directos e indirectos, a precarización das condicións laborais e o peche dalgunhas plantas.

as empresas abarataron bastante os seus produtos manufacturados, o que as fixo máis competitivas.

Consecuencias nas economías en desenvolvemento:

Efectos positivos, como a creación de emprego e o aumento dos ingresos.

Efectos negativos, como a explotación laloral ou a contaminación excesiva, debido a lexislacións medioambientais moi permisivas.

b. O retorno dalgunhas industrias.

Recentemente, algunhas empresas dos países máis avanzados iniciaron unha relocalización ou volta a casa de fabricas que deslocalizaran, principalmente a China.

A suma destes catro motivos explícao:

O aumento dos salarios nos países asiáticos que acolleron fabricas deslocalizadas; no caso de China, máis dun 60 % de media nas cidades entre 2000 e 2019. Isto menoscabou o seu atractivo como destino da deslocalización para as empresas occidentais, excepto para as que a proximidade ao enorme mercado chinés séguelles compensando.

Os avances tecnolóxicos nos procesos de produción dos países máis desenvolvidos, que permiten aumentar a produtividade e compensar así uns custos en principio máis elevados.

Os incentivos fiscais nos seus países de orixe.

A proximidade ao mercado de consumo, que favorece unha rápida adaptación aos cambios na demanda.

Este retorno, que empeza a ser significativo, está condicionado polo tamaño e a actividade da empresa, pero sobre todo polo gasto que supón a man de obra no custo total da produción, pois os salarios seguen sendo máis altos nos países avanzados.

9. As potencias industriais.

A produción industrial no mundo presenta grandes desequilibrios xeográficos.

Uns poucos países concentran un 85 % da produción total. Ás grandes potencias tradicionais (Estados Unidos, Europa e Xapón) súmanse novos países emerxentes e, en especial, os BRICS, que xuntos contribúen cun 27% da produción industrial mundial.

9.1. China, primeira potencia industrial.

Como consecuencia da deslocalización, China converteuse na primeira potencia industrial do mundo.

O crecemento industrial chinés débese a unha serie de factores:

O cambio da política económica. O goberno favoreceu a liberalización económica ca privatización empresarial e o asentamento de grandes empresas estranxeiras.

A abundancia de recursos naturais e unha man de obra abundante e barata.

As principais ramas industriais son as seguintes:

Algunhas industrias estratéxicas, como a electrónica. Un terzo da produción electrónica do mundo é fabricado por China,

As industrias de base (química, aceiro, maquinaria e industria de cemento) teñen un gran peso.

Entre as de bens de consumo destacan a téxtil, os xoguetes, a automobilística, a alimentaria...

A industria concentrase nas áreas costeiras,. arredor de Xanghai, Beijing (Pequín) ou Hong-Kong.

9.2. As potencias industriais tradicionais.

Estados Unidos quedou relegado ao segundo posto do mundo en produción industrial. As principais áreas industrializadas localízanse arredor dos Grandes Lagos, o golfo de México e a costa do Pacífico. A produción está moi diversificada, e destacan as industrias tradicionais automobilística, química, siderúrxica e alimentaria, e outras de alta tecnoloxía como a industria aeroespacial, a electrónica e as de telecomunicacións.

Xapón é a terceira potencia industrial, a pesar de ter poucos recursos naturais. Encóntrase entre os primeiros produtores de automóbiles, equipos electrónicos, barcos e aceiro. A principal rexión industrial é o eixe Toquio-Yokohama.

Alemaña, Reino Unido, Francia e Italia son importantes potencias industriais e membros da UE, que é unha das grandes rexións industriais do mundo.

9.3. Outras potencias.

India está experimentando un acelerado crecemento industrial. A industria téxtil e a máis importante do pais. Tamén son importantes as de aceiro, petroquímica, farmacéutica, automobilística e servizos de software.

Brasil é a primeira economía de Iberoamérica. A zona máis industrializada esténdese desde São Paulo a Río de Janeiro e Belo Horizonte. As principais industrias son a automobilística, naval, aeronáutica e farmacéutica.

Suráfrica é a principal economía de África. O desenvolvemento industrial susténtase sobre unha importante minaría e é líder na fabricación de combustibles sintéticos.

Outras potencias emerxentes de segundo nivel convertéronse en destino da deslocalización nos últimos anos. A maioría sitúase en Iberoamérica (México) e Asia (Turquía, Malaisia, Vietnam, etc.).

Na área do Pacífico destacan os chamados "dragóns asiáticos" (Singapura, Corea do Sur,...) e o sueste australiano. Son dúas zonas con desenvolvemento industrial avanzado.

TEMA 6. O SECTOR TERCIARIO.

1 As actividades de servizos

1.1. A importancia dos servizos

Servizos son as actividades que non producen bens materiais e que van destinadas a atender as necesidades das persoas e das empresas.

O sector servizos, ou sector terciario, cobrou cada vez máis importancia desde o século XX, tanto polo seu volume económico coma pola cantidade de traballadores que emprega.

De feito, estase producindo unha terciarización da economía e do emprego.

En xeral, a máis desenvolvemento, maior importancia do sector servizos.

1.2. Tipos de servizos.

Os servizos pódense clasificar en dous grandes grupos:

Servizos públicos: finánciaos o Estado co diñeiro que recada dos impostos.

A súa finalidade é organizar o funcionamento da sociedade (administración, seguridade. . .) e satisfacer as necesidades básicas da poboación (sanidade, educación, xustiza,...), aínda que non se obteñan beneficios.

Servizos privados: ofrécenos empresas privadas ou persoas particulares e páganos os consumidores

A principal finalidade das persoas que os prestan é obter un beneficio económico.

Estes servizos son moi diversos: comerciais, de transporte, sanitarios, educativos, culturais, de enxeñaría e telecomunicacións, etc.

DESCUBRE A importancia dos servizos públicos Os servizos públicos satisfán necesidades de interese xeral, imprescindibles para o ben común (servizos educativos, sanitarios, culturais, de defensa...). Deben ofrecerse de forma regular e continua, e antepoñer o benestar social ao beneficio económico. Nos países desenvolvidos, o Estado faise cargo de gran parte destes servizos. É o que chamamos Estado de benestar. Nos países en desenvolvemento, en cambio, os servizos públicos son deficientes e non chegan a toda a poboación.

1.3. A deslocalización dos servizos

Tradicionalmente, os servizos concentráronse nas areas urbanas, onde hai maior numero de consumidores, empresas e actividades administrativas do Estado.

Os servizos mais cualificados e avanzados adóitanse localizar en grandes areas metropolitanas formando distritos de negocios.

Mentres que os servizos das administracións públicas, os servizos sociais e o comercio encóntranse máis dispersos polo territorio.

O desenvolvemento das comunicacións e do transporte provocaron importantes cambios na localización dos servizos.

Permitiron que empresas dos países desenvolvidos trasladen algúns dos seus servizos a países menos desenvolvidos, onde a man de obra é mais barata.

Así, estamos asistindo a unha deslocalización dos servizos.

2. O comercio: factores e tipos.

2.1. Os factores da actividade comercial.

O comercio é o conxunto de actividades de intercambio de bens e servizos entre os produtores e os consumidores.

E unha das actividades económicas máis importantes por volume de negocio e empregos que xera.

A súa achega ao PIB é proporcional ao desenvolvemento e á riqueza do pais.

Os factores que máis inflúen na actividade comercial son tres:

O desenvolvemento dos transportes e das súas infraestruturas.

Uns medios de transporte modernos e unha boa rede de comunicacións favorecen os intercambios comerciais ao facilitar o contacto entre fabricantes ou produtores e consumidores.

A densidade de poboación.

Onde hai máis poboación, aumentan as posibilidades de mercado.

O nivel adquisitivo das persoas. A maior nivel, máis consumo.

Por estes motivos, as cidades concentran gran parte da actividade comercial, pois presentan maior densidade de poboación, maior renda per cápita e mellores redes viarias.

2.2. Comercio interior e comercio exterior.

Existen dous tipos de comercio: o comercio interior e o comercio exterior.

O comercio interior comprende as actividades comerciais que se realizan dentro das fronteiras dun pais.

Normalmente, no circuíto comercial interveñen dous tipos de intermediarios comerciais:

Os comerciantes polo miúdo ou retallistas. Son comerciantes que venden directamente ao consumidor en cantidades pequenas.

Os almacenistas ou comerciantes por xunto. Son comerciantes ou empresas que compran grandes cantidades aos produtores para vendelas despois aos comerciantes polo miúdo.

Os produtos adóitanse almacenar en mercados centrais, onde acoden os comerciantes polo miúdo a adquirilos.

O comercio exterior comprende as actividades comerciais que se realizan entre países.

As compras de produtos estranxeiros chámanse importacións e os produtos que se venden a outros países son as exportacións.

A diferenza entre exportacións e importacións reflíctese na balanza comercial.

2.3. A organización do comercio mundial.

O comercio mundial esta regulado por acordos que se establecen entre os países e na Organización Mundial do Comercio (OMC), a que pertencen case todos os Estados do mundo.

O obxectivo desta organización é lograr acordos que faciliten o comercio internacional, eliminando barreiras comerciais (redución de aranceis) e prácticas desleais (por exemplo, vender a prezos mais baixos que os de produción).

Para facilitar e favorecer o comercio, moitos países únense formando bloques comerciais.

Estes poden ser de dous tipos:

Área de libre comercio. É unha zona integrada por distintos países onde o comercio dos seus bens esta exento do pago de taxas aduaneiras e, polo tanto, poden circular libremente. Cada país da área mantén a súa independencia en política comercial.

Un exemplo deste tipo é o Tratado de Libre Comercio de América do Norte (TLCAN ou NAFTA), entre Estados Unidos, México e Canada.

Unión aduaneira. É unha área do libre comercio onde, ademais de eliminar os aranceis entre os membros, se establece unha política aduaneira común fronte a países non membros. Por exemplo, a Unión Europea (UE)

Os intercambios entre países dun mesmo bloque son moi intensos, dadas as facilidades qua hai para comerciar entre eles.

Tamén hai asociacións creadas para o comercio dun produto concreto.

Este é o caso da Organización de Países Exportadores de Petróleo (OPEP).

3. Un comercio mundial polarizado.

O comercio mundial medrou intensamente coa globalización. Pero este crecemento non beneficiou por igual a todos os países: o 85 % do comercio mundial prodúcese nos países desenvolvidos e nos países emerxentes.

3.1. Novos eixes comerciais.

Tradicionalmente, as grandes areas comerciais do mundo foron a Unión Europea, Estados Unidos e Xapón. Pero desde finais do século XX, a globalización, o crecemento dos novos paises industrializados, sobre todo China, e a crise económica iniciada en 2007 modificaron a situacién do comercio internacional.

O eixe Estados Unidos-China. Na actualidade, estes dous países concentran a maior porcentaxe das exportacións e importacións mundiais.

Outros novos eixes comerciais. Os países emerxentes estanse convertendo nos principais protagonistas do actual crecemento económico.

A Unión Europea, en conxunto, é a primeira potencia comercial do mundo; efectúa máis do 20% das exportacións mundiais.

O 71 % das exportacións dos países da Unión Europea realízanse dentro do ámbito da UE.

4. O transporte: funcións e redes.

4.1. Que son os servizos de transporte.

O transporte é unha actividade fundamental do sector servizos. Consiste no traslado de persoas e mercadorías dun lugar a outro.

Para que o transporte sexa posible cómpren dous tipos de elementos:

Os medios de transporte, que son os vehículos que se utilizan para ese traslado: automóbil, ferrocarril, avión, barco, etc.

As infraestruturas, que son os elementos necesarios para que funcionen os medios de transporte: estradas e autoestradas para os automóbiles; vías férreas e estacións para o ferrocarril; aeroportos para os avións, e portos marítimos ou fluviais para os barcos.

Os oleodutos e os gasodutos, como conducións tubulares que son, considéranse tamén infraestruturas de transporte.

4.2. As funcións dos transportes.

Na actualidade, os servizos de transporte cumpren tres funcións:

Unha función económica, xa que:

O transporte permite o intercambio de produtos e o desprazamento da poboación.

Unha función social, porque favorece as relacións humanas, o intercambio cultural e o coñecemento de produtos exóticos que chegan doutras partes do mundo.

Unha función política, pois, por exemplo:

Unha rede de transporte densa e equilibrada contribúe á unión dos habitantes que comparten un territorio.

O control de certas infraestruturas de transporte, como o canal de Suez, aumenta o valor estratéxico dun país.

4.3. A rede de transporte.

A rede de transporte é o conxunto de infraestruturas creadas para a circulación dos vehículos, Está formada por unha serie de nodos (cidades, estacións,...) e de eixes ou liñas, que son as vías que unen os nodos.

Unha rede de transporte pode ser máis ou menos apropiada para o desenvolvemento económico. Para que unha rede de transporte sexa eficaz debe:

Ser unha rede densa, é dicir, cun elevado número de nodos e eixes.

Ter unha ampla conectividade, é dicir, todos os nodos teñen que comunicarse entre si a través de percorridos o máis curtos posible.

Presentar unha boa accesibilidade, de xeito que resulte fácil acceder a un nodo concreto da rede desde outro nodo calquera.

4.4. A intermodalidade no transporte.

Na actualidade, as redes de transporte tenden á intermodalidade, é dicir, á confluencia de polo menos dous modos de transporte nun mesmo lugar, de xeito que os traslados de mercadorías e de persoas resulten máis eficaces ao aforrar tempo e gastos.

5. O transporte terrestre.

O transporte terrestre engloba os desprazamentos que se realizan por estrada e por ferrocarril.

5.1. O transporte por estrada.

O transporte por estrada vincúlase comunmente ao automóbil, pero tamén inclúe autocares e camións.

É o máis utilizado polas persoas para os seus desprazamentos, sobre todo en distancias curtas, e é un dos máis importantes para o transporte de mercadorías.

As súas principais vantaxes son a comodidade e a flexibilidade, pois é o único medio de transporte que permite ir directamente do lugar de orixe ao de destino.

Non obstante, tamén ten problemas:

Depende dunha rede de infraestruturas custosa, como son as estradas, autovías e autoestradas, túneles, pontes,...

É o medio de transporte que rexistra maior número de accidentes e o máis contaminante.

Crea problemas de conxestión do tráfico nas grandes cidades.

5.2. O transporte por ferrocarril.

O transporte por ferrocarril vincúlase co tren en todas as súas variedades: tren propiamente dito, metro e tranvía.

E un medio fundamental nas grandes cidades, onde é necesario contar cunha boa rede de trens de proximidade e metro.

Ademais, nos últimos anos cobrou importancia para o transporte de media distancia, debido ao desenvolvemento de trens de alta velocidade.

Tamén é moi útil para o transporte de mercadorías, pois pódense trasladar grandes volumes de produtos de distinto tipo en vagóns específicos: vagóns frigoríficos, contedores, cisternas, etc.

O transporte por ferrocarril é máis rápido, barato e seguro ca transporte por estrada, e, ademais, é menos contaminante.

Tamén ten limitacións:

É pouco flexible, pois segue rutas fixas, marcadas polas vías férreas.

Necesita unhas infraestruturas custosas tanto á hora de construílas coma á de mantelas.

5.3. As redes de transporte terrestre.

As redes de transporte terrestre son un factor clave, aínda que non o único, no desenvolvemento, ao facer ás rexións máis ou menos accesibles e atractivas para a actividade económica.

Nos países desenvolvidos, a rede terrestre é moi densa, cun alto grao de conectividade e está ben xerarquizada.

Presenta unha estrutura de estradas encabezada por autovías e autoestradas.

As maiores redes de estradas e ferrocarril encóntranse en Europa, América do Norte, Xapón e Australia.

Nos países menos desenvolvidos, aínda que a rede de ferrocarril adoita ser pouco densa, é un medio de transporte eficaz.

As estradas están frecuentemente mal acondicionadas, o firme está deteriorado ou sen pavimentar e a rede, en xeral, resulta insuficiente.

As infraestruturas de transporte necesitan un grande investimento que nin sequera os Gobernos dos países desenvolvidos poden abranguer na súa totalidade, polo que, en moitas ocasións, se recorre á iniciativa privada.

6. O transporte naval.

6.1. Características do transporte naval.

O transporte naval abrangue o transporte marítimo e o transporte fluvial, que é o que se realiza a través dos grandes rios navegables.

Usase principalmente para transportar mercadorías pesadas e voluminosas: máis do 90 % do comercio mundial realizase por esta vía.

É barato pero lento, polo que foi desbancado polo avión no transporte de pasaxeiros para longas distancias, a excepción das viaxes de pracer, como os cruceiros.

Necesita de infraestruturas portuarias para acoller grandes buques e manipular a carga: peiraos profundos, lugares de amarre, guindastres, edificios de administración e aduanas, etc.

Esixe enormes investimentos. Por esta razón, o Estado financia os portos, mentres que os buques pertencen a grandes compañías navieiras (armadores), que poden ser públicas ou privadas.

O transporte naval segue as rutas fixas marcadas pola capacidade dos portos e o seu tipo.

Segundo a súa función, os portos clasifícanse en portos industriais, comerciais, de pasaxeiros, deportivos, pesqueiros,...

É un transporte moi contaminante, polas perdas de combustible cando se limpan os depósitos en mar aberto ou cando os barcos sofren accidentes e provocan mareas negras.

6.2. O auxe dos contedores.

Un dos inconvenientes do transporte marítimo é que non pode levar as mercadorías directamente do produtor ao consumidor. Necesita complementarse con outros medios, como o ferrocarril ou o transporte por estrada, para trasladar as mercadorías ao seu destino final.

Os contedores son enormes recipientes en que se trasladan as mercadorías. Grazas a eles, é fácil cargalas nun barco e despois colocar a carga en camións ou trens portacontedores.

Os portos modernos dispoñen de grandes terminais de contedores.

6.3. Principais rutas.

O transporte marítimo realízase por rutas transoceánicas moi transitadas que comunican os grandes centros económicos mundiais.

As principais rutas marítimas son:

A do Atlántico Norte, que une Europa occidental con América do Norte (Estados Unidos e Canadá).

A do Pacífico, que une os mercados asiáticos e Australia con América, e que se comunica con Europa a través do canal de Panamá.

A ruta do Mediterráneo, que une Europa occidental cos océanos Índico e Pacífico a través do canal de Suez. Comunica Asia e os países petrolíferos de Oriente Medio con Europa e Estados Unidos.

Nas rexións onde existen grandes ríos navegables, o transporte fluvial cobra grande importancia.

O Mississippi, o Danubio, o Rin, o Volga, o Mekong e o Iangtsé son algúns destes ríos.

O Nilo e o Congo son moi importantes a nivel local.

7. O transporte aéreo

7.1. Características do transporte aéreo

O transporte aéreo destinase principalmente ao traslado de pasaxeiros a longas distancias.

As mercadorías transportadas por este medio restrínxense ás máis urxentes (medicinas), as de gran valor (material informático), as de rápida caducidade (correo, alimentos) e as de pequeno volume.

As principais vantaxes do avión son que é un medio rápido, seguro e cómodo. Pero tamén implica varios problemas:

A súa capacidade é limitada, polo que resulta o medio máis caro.

Produce unha alta contaminación atmosférica ao utilizar queroseno como combustible.

A contaminación acústica polos ruídos e vibracións obriga a construír fóra das áreas urbanas, polo que cómpren vías de comunicación entre as cidades e os aeroportos.

Require unha complexa e tecnificada infraestrutura que supón un custo alto, polo que, durante moito tempo, predominaron as empresas aéreas estatais.

Un inconveniente engadido nos últimos anos foron os rigorosos controis de seguridade para previr atentados terroristas, que fixeron aumentar o tempo de espera nos aeroportos.

Na última década, as compañías tradicionais entraron nun proceso de declive ao proliferar as compañías de baixo custo (low cost).

7.2. Principais rutas

Os aeroportos conéctanse a través de rutas aéreas. Estas medraron aceleradamente nas últimas décadas, contribuíndo á globalización económica e política.

A maior cantidade de voos efectúase entre América do Norte e Europa. O tráfico aéreo entre estas rexións representa o 29,3 % do total mundial.

En segundo lugar sitúanse as rutas que unen Europa con Asia, que constitúen o 13,2 %.

En 3º lugar están as rutas que van de Asia a América do Norte, que representan o 12,2 %.

Oriente Medio converteuse nun centro aéreo de rápido crecemento

7.3. Loxística aeroportuaria e actividades anexas

A loxística fai referencia ao conxunto de medios e procedementos necesarios para a organización dunha empresa ou para a prestación dun servizo, especialmente de distribución.

En sentido amplo, a loxística aeroportuaria comprende as grandes instalacións e os servizos adecuados para desempeñar a súa función.

Por outro lado, os aeroportos son atractivos para moitas actividades económicas que se benefician do importante volume de persoas e de mercadorías que os utilizan.

https://www.youtube.com/watch?v=CEPcV28-WgQ

8. O turismo

8.1. Concepto e importancia

O turismo é todo desprazamento das persoas a lugares que se encontran fóra da súa residencia habitual por motivos de ocio, persoais, ou profesionais.

A importancia do turismo para a riqueza e prosperidade dos países é cada vez maior.

En 2013 o turismo supuxo o 9 % do PIB mundial e o 6 % das exportacións.

Ademais, un de cada once postos de traballo estaba dedicado a esta actividade.

O turismo ten efectos positivos evidentes:

Crea oportunidades de negocio e empregos, tanto directos (hostalaría, axencias de viaxe, etc.) coma indirectos (na construción, nos transportes, no comercio,...).

Dálle valor económico ao patrimonio natural e cultural, o que axuda a conservalo.

Fomenta o coñecemento entre culturas.

Pero tamén pode ter efectos negativos, por exemplo:

O turismo litoral pode causar un grande impacto no medio ambiente, pois require a construción de moitos edificios e infraestruturas e incrementa a poboación do lugar, provocando:

A degradación de ecosistemas fráxiles.

O incremento da presión sobre recursos naturais como a auga.

O aumento da contaminación.

Ten un grande impacto sobre as sociedades tradicionais, e os seus costumes e usos típicos poden desaparecer.

8.2. Evolución do turismo

O turismo medrou a partir da segunda metade do século XX, cando nos países desenvolvidos se xeneralizaron avances sociais como o dereito a un período de vacacións retribuído.

En .2012 superáronse, por primeira vez na historia, os mil millóns de turistas internacionais. Ademais, contabilizáronse entre 5.000 e 6.000 millóns de turistas internos, é dicir, os que non cruzan as fronteiras do seu país.

8.3. Tipos de turismo

Os motivos son moi diversos.

Podemos agrupalos en tres tipos: por ocio, por razóns persoais e por motivos profesionais.

A maior parte das veces as actividades turísticas mestúranse.

Por exemplo, é normal que unha persoa que visita un familiar aproveite para coñecer o patrimonio artístico do lugar.

8.4. Turismo sustentable

Segundo a Organización Mundial do Turismo, o turismo é sustentable se:

Conserva os recursos medioambientais.

Respecta a cultura e os valores tradicionais do lugar visitado, contribuíndo ao entendemento intercultural.

Garante actividades económicas a longo prazo que xeran ingresos ás comunidades anfitrioas e que contribúan a reducir a pobreza.

Non hai que confundir turismo sustentable con ecoturismo.

Este último concepto comparta os obxectivos do primeiro. pero limitase a un turismo relacionado coa natureza.

8.5. Destinos do turismo

Europa constitúe o principal destino turístico do mundo.

Por países. Francia, Estados Unidos, España e China son os que reciben máis visitantes estranxeiros e ingresos por esta actividade.

Europa recibiu en 2013 o 52 % dos turistas internacionais, que deixaron uns beneficios do 42 % dos ingresos mundiais por turismo.

Entre os seus atractivos podemos destacar o seu gran patrimonio histórico, artístico e cultural, así como o clima e as praias dos países mediterráneos. Francia e España son os principais destinos.

A rexión de Asia e Pacífico é a que máis medrou en 2013. Recibiu o 23 % dos turistas e o 31 % dos ingresos.

A cultura asiática é un grande atractivo turístico para os occidentais, que, cada vez en maior número, visitan esta rexión. China, Tailandia e Malaisia son os principais destinos. Nos últimos anos, Cambodja, Vietnam e Myanmar experimentaron un notable crecemento.

América ocupa o 3º lugar. Estados Unidos destaca por número de visitantes e por ingresos.

Este país conta con innumerables atractivos, en particular, as súas grandes cidades e os seus espazos naturais.

A moita distancia ségueo México, co seu importante patrimonio de culturas precolombianas e praias tropicais.

As praias son o principal atractivo dos países do Caribe, que xuntos constitúen o terceiro lugar máis visitado desta rexión.

África non presenta unha actividade turística importante.

Oriente Medio sitúase en último lugar en recepción de turistas e é a única rexión que experimentou un descenso, motivado pola inestabilidade política da zona.

Arredor do 80 % dos turistas estranxeiros proceden de países situados dentro da súa mesma rexión.

8.6. Procedencia do turismo

Ata hai pouco, case todos os turistas procedían dos países desenvolvidos. Hoxe súmanse algúns países emerxentes.

Europa ocupa o primeiro lugar segundo a orixe dos turistas internacionais, co 52 % en 2013.

O segundo posto correspóndelle á rexión de Asia e Pacífico, seguida de América.

En canto ao gasto que realizan estes turistas, nos últimos anos houbo importantes cambios.

Desde 2012 China sitúase a cabeza, superando a Estados Unidos e Alemaña. A estes países séguenos Rusia e Reino Unido.

O enorme crecemento de China e Rusia explícase polo grande enriquecemento de pequenos sectores da sociedade.

9. Outros servizos

9.1. Os servizos financeiros

Os servizos financeiros reúnen todas as actividades e negocios que se dedican a xestionar o diñeiro: o seu investimento, préstamo e aforro.

O sistema financeiro dun país está formado polo conxunto de institucións e medios que poñen en contacto aos que ofrecen o capital cos que o necesitan.

A. súa función é básica no desenvolvemento da actividade económica, xa que permite converter o aforro en investimento.

Os intercambios financeiros internacionais medraron de forma espectacular.

Os bancos e as caixas de aforro son as institucións financeiras máis importantes. Encárganse de captar o diñeiro dos aforradores para prestalo a un xuro.

Outros intermediarios financeiros son as compañías de seguros, que cobren os riscos que poden sufrir as persoas e os bens a cambio do pago dunha prima.

9.2. Os servizos de información e comunicación

Podemos diferenciar dous tipos de medios de comunicación:

os interpersoais, que poñen en contacto unha persoa con outra (por exemplo, o teléfono e o correo), e

os medios de comunicación sociais ou mass media, que informan e comunican ao público en xeral (por exemplo, a prensa escrita, a radio, o cine e a televisión).

Internet é á vez un medio de comunicación interpersoal e social.

Actualmente, as redes de comunicación permítennos conectar en tempo real co resto do mundo. As Tecnoloxías da Información e da Comunicación (TIC) provocaron grandes cambios na economía (por exemplo, novas formas de facer negocios, como o comercio electrónico), a organización do traballo (videoconferencias, teletraballo), a cultura, o coñecemento e o ocio.

9.3. Os servizos a empresas

Estes servizos reúnen as actividades que satisfán necesidades das empresas, substituíndo ou complementando servizos que ata hai pouco se realizaban dentro da mesma empresa.

Pódense distinguir dous tipos de servizos a empresas:

Servizos intensivos en coñecemento (terciario superior), como asesoramento fiscal e xurídico, mercadotecnia, deseño, formación, xestión ou servizos informáticos, entre outros. As persoas que os prestan adoitan ter unha elevada formación académica.

Servizos operativos (ou tradicionais), como os servizos de limpeza, seguridade, transporte ou contabilidade.

Estas actividades de servizos facilitan o funcionamento das empresas e contribúen ao crecemento económico xeral, xa que melloran a competitividade empresarial, pois as empresas dedícanse á súa actividade principal e encargan outras tarefas a empresas ou a traballadores autónomos especializados nelas e que dispoñan dos medios adecuados para desempeñalas. Isto reflectirase nun traballo de maior calidade.

9.4. Os servizos persoais

Os servizos persoais son os que se ofrecen directamente a unha persoa ou a un grupo reducido para o seu uso e gozo persoal. Entre eles inclúense:

Servizo doméstico de empregados do fogar.

Actividades de mantemento e reparación (pintores, fontaneiros,...)

Servizos profesionais independentes de avogados, arquitectos, decoradores de interiores, artistas,...

Outros servizos, como os que ofrecen os salóns de beleza, florarías, balnearios, lavanderías, funerarias, etc.

9.5. Os servizos sociais.

Engloban servizos, axudas económicas e outras actuacións destinadas a mellorar o benestar da cidadanía. Desenvolvéronse da man do progreso económico e dunha maior conciencia e preocupación polas desigualdades sociais e por garantir o dereito de todas as persoas a un

mínimo benestar.

Estes servizos diríxense principalmente ás persoas e os colectivos máis vulnerables, como son os maiores, os menores de idade e as mulleres en situación de dependencia, as persoas con discapacidade, os toxicómanos os ex-reclusos, os inmigrantes e as minorías étnicas, as persoas sen fogar... A súa finalidade é asegurar a todos eles un nivel de vida digno, unha contorna de convivencia adecuado, o desenvolvemento pleno das súas capacidades e a súa integración e participación na sociedade.

Servizos sociais son os que prestan as residencias de maiores e os centros de día, as vivendas tuteladas para menores ou para persoas cunha enfermidade mental, os centros de atención e protección ás mulleres maltratadas, os comedores sociais, a axuda domiciliaria a persoas que non poden valerse por si mesmas...

Estes servizos e a maneira de organizalos necesariamente cambian co tempo, para dar resposta aos problemas económicos e sociais que van xurdindo.

Aínda que hai empresas e organizacións privadas que prestan servizos sociais (con ou sen ánimo de lucro), proporcionalos é responsabilidade do Estado, así como asegurar o seu acceso a toda a poboación en condicións de igualdade.