Title: AS LABORES AGRÍCOLAS
Course: Mans á terra!

TRABALLAR NA HORTA

Na horta temos varias cousas que facer dende que sementamos ata que recollemos os nosos vexetais.

Nalgunhas das tarefas traballamos directamente sobre as plantas: sementar e recoller.

Nas demais tarefas traballamos sobre o medio no que se atopan as plantas para beneficiar o seu crecemento:

- Mantendo o ciclo da materia orgánica.
- Mantendo o equilibrio e a biodiversidade no ecosistema "horta".

Son traballar a terra, fertilizar, regar, controlar as herbas silvestres, controlar pragas e enfermidades.

Cando facemos isto estamos colaborando a mellorar a natureza.

A PREPARACIÓN DO SOLO

O primeiro paso que temos que dar para empezar a traballar na horta é preparar o solo.

Este proceso inclúe:
- Remover a terra.
- Fertilizala.
- Protexela cunha cobertura de palla ou follas secas de árbores caducifolias, como por exemplo o carballo.

Dado que as parcelas da nosa horta van estar en bancais elevados sería bo que repasaras o que son e que vantaxes teñen para a nosa horta.

Cando repases a información sobre os bancais podes seguir adiante.

O TRABALLO DA TERRA

¿EN QUE CONSISTE?

A terra que non está nun medio natural en equilibrio ou que non está ben cultivada tende a volverse compacta e dura.

O traballo da terra consiste en removela para romper esa dureza.

¿PARA QUE SIRVE?

Cando a terra está máis mulida é máis adecuada para o desenvolvemento dun solo vivo e fértil.

Isto é así porque a auga e o ar poden circular por ela.

Como xa vimos antes, unha terra ben aireada e húmida favorece que se desenvolva a vida dos microorganismos e pequenos animais tan beneficiosos para o crecemento das plantas.

Ademais o solo brando permite que as raíces das plantas crezan mellor, e xa sabemos o importante que é iso para que poidan captar nutrientes.

¿CANDO HAI QUE FACELO?

CANDO PREPARAMOS POR PRIMEIRA VEZ UN TERRENO PARA CULTIVALO

É fundamental facer este traballo cando preparamos os bancais para o noso cultivo.

É o traballo máis duro porque xeralmente a terra está dura e compacta e temos que profundar entre 40 e 60 cm. O mellor, cando se prepara a terra por primeira vez é mellor recorrer á maquinaria agrícola.

Poderemos recorrer a algún agricultor ou agricultora da nosa zona ou contratar a algunha empresa para que faga este traballo para a nosa escola.

CANDO COMEZAMOS UNHA NOVA TEMPORADA DE CULTIVO

Como os bancais están pensados para non ter que pisar neles, non teremos que traballar o solo en todo o curso. So o faremos de novo cando comecemos a nova temporada. Nese caso o traballo non é tan duro porque a terra está pouco compactada. Bastará con que usemos a "forca de dobre mango".

CANDO FACEMOS UN CAMBIO DE CULTIVO

Dentro dunha mesma temporada, se cambiamos totalmente o cultivo dun bancal podemos poñer a punto o seu solo. Nese caso faise un traballo máis superficial co rastrelo.

A AXUDA DOS ANIMAIS DO SOLO

Cando estudamos o solo falamos da importancia da fauna que vive nela para mantelo ben mulido e aireado. É o caso especial das miñocas, grandes colaboradoras nosas, posto que descompoñen a materia orgánica morta e pouquiño a pouquiño removen e airean a terra. ¡Temos que coidalas moito!

Se o precisas volve a lembrar a riqueza de vida que hai no solo. Se xa otes claro segue adiante!

FERTILIZACIÓN

Este é un aspecto imprescindible para o bo funcionamento da horta.

Non so dá alimentos ós nosos vexetais, tamén alimenta e proporciona seres vivos ó solo para axudar a manter o ciclo da materia e a biodiversidade.

A continuación podes escoller repasar aspectos importantes que xa coñeces.

Despois do repaso podes seguir adiante!

SEMENTAR E PLANTAR

Unha vez que temos a nosa horta preparada ¿como poñemos plantas nela?

A MARABILLA DAS SEMENTES

As sementes son estruturas marabillosas.

Dentro teñen todo o necesario para dar lugar a unha nova planta cando se dan unhas boas condicións.

E mentres estas condicións non chegan elas gardan todo ben protexido.

Algunhas sementes poden agardar anos a que chegue o momento adecuado para xerminar.

¡As sementes son viaxeiras!

Pola terra, pola auga, polo aire, ás sementes góstalles viaxar.

¿Nunca tiveches que quitar algunhas sementes da tua roupa despois dun paseo polo campo?
Son mecanismos que as sementes teñen para "agarrarse" ós pelos dos animais.

Mira o seguinte vídeo e verás a marabilla dunha semente voadora.

¿QUE NECESITAN AS SEMENTES PARA XERMINAR?

En xeral o que precisan as sementes para xerminar son humidade e unha temperatura adecuada.

Así empezan a brotar unha raíz, un tallo e unhas folliñas, todo moi pequeno. O solo non debe ser moi duro porque a plantiña aínda non ten moita forza.

Mentres as folliñas non empezan a facer a fotosíntese, é dicir, mentres non empezan a facer o seu propio alimento a planta nútrese das reservas que ten a semente.

Nesta primeira fase da súa vida a planta é moi delicada e necesita unhas boas condicións para sobrevivir e para converterse nunha planta forte.

SEMENTAR NA HORTA

Como podes imaxinar esta parte do traballo é moi delicada. Primeiro porque temos que facer todo o necesario para que as nosas plantiñas sobrevivan. Segundo porque canto mellor sexa o seu crecemento nesta primeira fase, dará lugar a plantas máis fortes, resistentes ás pragas e enfermidades e serán máis produtivas.

¿QUE HAI QUE TER EN CONTA?

Entón á hora de sementar temos que ter en conta algunhas cousas importantes.

A PREPARACIÓN DO SOLO

Para recibir ben as sementes a terra ten que estar...

- Esponxoso: deste xeito a pequena plantiña non terá que facer tanto esforzo para estender as súas raíces e para que o tallo saia fora e as follas se abran ó sol.
- Húmido. O solo ten que estar húmido, esta é unha condición necesaria para que a semente xermine. Se a semente é pequena e regamos despois de sementala a auga pode arrastrar a semente ou facer que o solo se poña un pouco máis compacto.
- Aireado. Lembra que as raíces teñen que respirar.

A PROFUNDIDADE

É importante a profundidade á que se planta a semente.

Se está demasiado cerca da superficie, a plantiña pode secarse se se seca a capa superficial do solo (cousa que ocorre facilmente).

Se está demasiado profundo a plantiña ten que facer un esforzo demasiado grande para saír á luz e non lle chega calor suficiente. Todo isto supón estrés para a plantiña e iso vai facer que non creza tan forte.

Antes de plantar unha semente tes que ver cal é a profundidade recomendada na ficha da planta.

ESPAZO ENTRE AS PLANTAS

Cando coloques as sementes tes que pensar que van crecer polo tanto tes que deixarlles o espazo que van necesitar cando crezan. Nas fichas das plantas vas atopar cal é a distancia que hai que deixar entre sementes. Iso tamén vaiche permitir calcular cantas plantas vas ter no teu bancal.

OS SEMENTEIROS

Pero os agricultores e as agricultoras non sempre sementan directamente na parcela da horta. Ás veces sementan en lugares protexidos e cando a plantiña xa ten un tamaño duns centímetros as transplantan á terra.

¿Por que se fai isto?

Hai varias vantaxes:

1. A primeira é que se poden controlar mellor a temperatura e a humidade. Así podemos adiantarnos unhas semanas á chegada do bo tempo na nosa comunidade.
2. Evitamos a competencia das herbas silvestres que, xeralmente son máis fortes que as plantas da nosa horta ¿Saberías dicir o motivo?

COMO FACER UN SEMENTEIRO

O principal é ter un lugar protexido do frío e con boa iluminación. Pode servir a nosa aula. Alí nos estamos protexidos do frío, temos boa iluminación e dariámoslle moito CO_2 ás plantas.

OS RECIPIENTES

Podemos reciclar moitos dos pequenos recipientes de plástico de iogur e outros alimentos.

Hai que furalos para que a auga sobrante poda saír (lembra que a terra ten que estar húmida pero non enchoupada para que non se pudran as raíces).

A terra na que imos plantar as sementes temos que preparala con tres partes de compost e unha parte de terra seca da horta (tamén podemos usar arxila expandida). O compost vai dar a materia orgánica e un solo vivo para o desenvolvemento da planta, e o outro elemento vai facilitar a circulación de aire e auga.

PLANTAMOS

Se dispoñemos de recipientes moi pequenos de transplante podemos poñer unha ou dúas sementes por recipientes. Pero ás veces, por cuestión de espazo temos que poñer máis sementes en cada un deles.

TRANSPLANTAMOS

Cando hai unha planta por recipiente é fácil. Basta darlle a volta e con moito coidado retiralo. Facemos un buraco na terra e alí colocamos a plantiña con toda a terra que rodea a raíz.

Cando hai varias plantiñas temos que separar as raíces. A esta operación chámaselle repicado e é moi delicada, porque aínda son moi pequenas e podemos danalas. Ademais a terra que rodea ás raíces está pegada a elas e é unha protección. Por iso cando transplantamos estas plantiñas temos que regalas inmediatamente.

PROTEXER AS PLANTAS MENTRES SON MOI PEQUENAS

Tanto as plantiñas transplantadas hai pouco, como aquelas que sementamos directamente na terra e apenas naceron, poden protexerse poñendo botellas de plástico sobre elas. É como facer mini-invernadoiros. Nese caso temos que lembrar de deixar espazo para o ar.

¿CANDO PRECISAMOS SEMENTEIRO?

Hai algunhas plantas que responden mellor se primeiro as plantamos en sementeiro. É o caso das seguintes: allo porro, apio, berenxena, brécol, cebola, col, coliflor, escarola, leituga, pemento, tomate.

Hai outras nas que non importa se as plantamos antes en sementeiro: cabaciño, cabaza, pepino, pirixel.

Hai plantas que é mellor sementalas directamente na terra: allo, cenria, chícharo, espinaca, faba, pataca, rábano, remolacha, xudías.

¿CANDO TEMOS QUE SEMENTAR E CANDO TEMOS QUE PLANTAR NA TERRA?

Cada planta ten un momento adecuado para sementala ou plantala. Ese momento depende do clima, temos que esperar ás mellores condicións climáticas para o seu crecemento.

Hai plantas que crecen mellor en inverno outras no verán ¿lémbralo? (Podes repasalo facendo click no botón correspondente.)

A información das mellores datas para sementar e plantar están recollidas nun CALENDARIO DA HORTA.

Como o clima ten variacións dunha zona a outra o mellor é estar en contacto con algún labrego ou labrega que teña unha horta preto do noso centro ou da nosa vila. Seguro que nos poden dar unha información moi valiosa.

En todo caso nós temos un calendario da horta para que nos axude a tomar as decisións para a nosa horta. Podedes imprimilo en grande e telo nun lugar ben visible da clase.

O REGO

Todos sabemos que a auga é moi importante para as plantas. Cando falamos do clima aprendemos os motivos.

Este é o momento de repasalo.

Fai click en "A choiva e o rego". Despois podes seguir adiante!

AS HERBAS SILVESTRES

Na terra hai multitude de sementes.

Chegan a ela de moi diversos xeitos.

Lembra que ás sementes lle gosta viaxar.

Se colles un puñado de terra sen plantas, a pos nunha maceta e a regas un pouco, seguro que nuns días empezan a brotar plantiñas.

Son plantas silvestres que xerminan espontaneamente cando as condicións son favorables.

Cando crecen nos cultivos acostúmase a chamalas "malas herbas".

O motivo é que compiten coas plantas cultivadas
- pola auga
- polos nutrientes
- pola luz do sol.

Sen embargo na agricultura ecolóxica preferimos non chamalas así.

En realidade as herbas silvestres son unha manifestación da natureza e na maior parte dos casos podemos evitalas facendo unha boa práctica agrícola.

Ademais as herbas silvestres nos dan información sobre o estado solo. Cando este está mal fertilizado, demasiado húmido ou demasiado seco saen máis herbas silvestres. Por iso se saen demasiadas herbas silvestres non nos limitaremos a arrancalas, tamén trataremos de saber que é o que non está funcionando na nosa horta e tomaremos as decisións apropiadas para mellorar as condicións da horta.

Na agricultura convencional, en cambio, cada vez úsanse máis produtos químicos para matar ás herbas silvestres. Isto está contaminando moito o solo, as augas subterráneas, mananciais, ríos, etc.

Son os herbicidas.

A agricultura ecolóxica ten outros xeitos de tratar o medio ambiente e as herbas silvestres.

PREVENCIÓN DO CRECEMENTO EXCESIVO

DE HERBAS SILVESTRES

Entón imos ver cal é unha boa práctica agrícola para reducir o crecemento excesivo de herbas silvestres.

FACENDO UNHA BOA FERTILIZACIÓN DO SOLO

Utilizando os medios de fertilización respectuosos coa vitalidade do solo. Isto fai que a presencia de nutrientes no solo estea equilibrada e non favoreza algúns tipos específicos de herbas silvestres.

IMPEDINDO QUE OS RAIOS DO SOL CHEGUEN DIRECTAMENTE Ó SOLO DE CULTIVO

Porque son os raios do sol os que estimulan a xerminación das sementes das herbas silvestres. É como un efecto "parasol". Hai varias formas de facer isto:

- COBERTURA, ACOLCHADO ou MULCHING

É o que facemos cando poñemos palla ou follas secas de carballo sobre os bancais semielevados.

- CUBRINDO O SOLO CON CULTIVOS ESPESOS

Un cultivo espeso é aquel que xunta moito as plantas. Deste xeito a luz do sol é tomada polas follas das plantas cultivadas.

- COMBINANDO CULTIVOS DE PLANTAS ALTAS CON CULTIVOS DE FOLLA BAIXA

Cando plantamos plantas de crecemento en alto (como por exemplo as xudías) o solo queda máis exposto. Se poñemos ó seu lado plantas de folla baixa estas van facer tamén o mesmo efecto "parasol".

ROTANDO OS CULTIVOS

Cada planta sole favorecer o crecemento dun determinado tipo de herbas silvestres. Se repetimos sempre o mesmo cultivo favorecemos que se cree un medio favorable para elas. Se variamos as plantas que cultivamos nunha parcela alteramos as condicións e dificultamos que se "instalen".

CONTROL MANUAL DAS HERBAS SILVESTRES

Así que facendo unha boa práctica imos ter poucas herbas silvestres e podemos controlalas manualmente. Cada vez que fagamos unha visita á horta, o se é a nosa quenda para coidala, podemos arrancar as herbas silvestres que van brotando e botándoas no montón de compost.

Cando as plantas do noso cultivo son pequenas temos que ter coidado de non confundilas coas herbas silvestres!

PRAGAS E ENFERMIDADES

As veces nas hortas hai un exceso de animais que se alimentan das plantas, nese caso decimos que hai unha praga.

Outras veces as plantas son atacadas por microorganismos que as debilitan ou incluso causan a súa morte. Nese caso decimos que teñen unha enfermidade.

¿Por que ocurre iso?

OBSERVEMOS A NATUREZA

Se observamos un ecosistema natural vemos moitos seres vivos vivindo en equilibrio.
Uns aliméntanse doutros.

Como sabes hai seres vivos produtores, que fabrican o seu propio alimento a partir do CO_2 do aire e a auga e as sales minerais que toman do solo.

Logo hai seres vivos que se alimentan das plantas, son os consumidores primarios.

De estes aliméntanse os animais carnívoros que son os consumidores secundarios.

Por último temos os animais descompoñedores que se alimentan de materia orgánica morta, descompoñéndoa e devolvendo as sales minerais ó solo.

Cando facemos unha horta

é natural que as plantas atraigan ós animais que viven delas.

Por iso non debemos esperar que nunha horta non haxa orugas, caracois, lesmas, pulgóns... son animais hervíboros e aparecerán alá onde haxa plantas.

Por outra parte sabemos que os microorganismos son moi importantes para a vida das plantas, especialmente aqueles que viven no solo e descompoñen a materia orgánica morta. Outros microorganismos precisan as partes vivas das plantas para vivir. Tamén é normal a presenza destes microorganismos.

¿ENTÓN QUE SON AS PRAGAS E ENFERMIDADES?

Son situacións nas que os animais que se alimentan das plantas ou os microorganismos que precisan das partes vivas das plantas, se multiplican en exceso. Rómpese o equilibrio e poden acabar coa nosa horta.

¿POR QUE SUCEDE?

Para que se produza unha praga ou enfermidade teñen que darse tres factores:

1. Que haxa un axente causante (é dicir un animal ou un microorganismo que se se multiplica en exceso daría lugar a unha praga ou a unha enfermidade).

2. Que a planta esté débil. Igual que nós, as plantas están continuamente en contacto con posibles causantes de enfermedades. Se a planta está forte non vai enfermar.

3. Que as condicións do ambiente favorezan a praga ou a enfermidade. Por exemplo se hai exceso de humidade é máis fácil que se produzan enfermidades por fungos.

¿QUE FACEMOS?

Na agricultura tradicional utilízanse productos químicos para matar os animais e os microorganismos que perxudican as plantas. Pero esos productos químicos poden entrar dentro das plantas e chegar ós seres humanos que as consumen. Ademais quedan no medio ambiente perxudicando a vida nel.

Por iso na agricultura ecolóxica recurrimos a medios non agresivos,

respetuosos co medio ambiente.

Se falta un destes tres factores non haberá praga nen enfermedade. Así que temos tres formas de actuar.

O principal é a prevención, e cando algo se escapa das nosas mans imos á curación.

PREVENCIÓN

A BIODIVERSIDADE NA HORTA

Cando facemos compost estamos deixando que a natureza faga o traballo de formación dun solo fértil.

Coas pragas facemos o mesmo, procuramos favorecer que a nosa horta sexa un sistema equilibrado. Permitimos que haxa animais que se alimenten das nosas plantas porque estes van a atraer animais carnívoros que van a alimentarse deles, como por exemplo lagartixas, arañas, mariposas, paxaros... Temos que favorecer a biodiversidade na nosa horta, para que haxa equilibiro e nengún animal se multiplique en exceso.

Cando observemos a nosa horta estará chea de vida tanto no solo como fora del.

COIDAMOS AS NOSAS PLANTAS PARA QUE CREZAN FORTES

As plantas débiles son as preferidas para as pragas e as enfermedades, por iso todas as cousas que facemos para que as plantas crezan fortes van axudar a prevenir.

EVITAMOS CONDICIÓNS FAVORABLES PARA AS PRAGAS E ENFERMEDADES

En realidade en moitas das decisións que tomamos á hora de facer a nosa horta xa tivemos isto en conta ¿lémbralo?

- Rotación de cultivos.
- Asociación de cultivos.
- A cuberta vexetal.
- Unha boa fertilización.

A fertilización merece un comentario especial. Lembrarás que o nitróxeno é moi importante para o correcto crecemento das plantas. Pero hai que ter en conta que se hai nitróxeno en exceso favorecemos que haxa exceso de pulgóns e fungos. Pero iso non debería acontecer na nosa horta, porque a fertilización con compost é moi equilibrada e axuda a que as plantas sexan moi resistentes.

A COLLEITA

Cando as plantas da nosa horta estén ben crecidas vai xurdir unha pregunta

¿é o momento da colleita?

A colleita faise cando a parte da planta que nos interesa (raíz, follas ou froito) están ben crecidas.

Cando a horta é para unha familia os vexetais vanse colleitando pouco a pouco, na medida na que se van consumindo.

Pero ás veces temos que liberar a parcela para facer o noso próximo cultivo. Nese caso hai que colleitar todo xunto.

Outras veces hai que colleitar porque os froitos poden empezar a caer ou a transformarse para liberar as sementes. Ou as follas empezan a murcharse ou poñerse duras.

Neste caso tamén é bo recurrir a persoas con experiencia que saben ben cando o vexetal empeza a perder as boas condicións para ser consumido.

O calendario da horta tamén indica as datas aproximadas de recollida.

AS FERRAMENTAS

As ferramentas son unha parte importante da nosa horta, precisámolas para facer determinados traballos.

As persoas que se adican profesionalmente á agricultura teñen unha gran variedade de ferramentas, que inclúen algunhas motorizadas.

Nós imos usar so ferramentas manuais, quizais só para remover a terra por primeira vez imos usar un "motocultor".

Aquí tes unha lista dalgunhas das que serán fundamentais para o noso traballo:

Para marcar os bancais antes de facelos:

- Cordel e estacas para facer os bancais.

Para mover a terra:

- Pala.
- Forca de dobre mango.
- Rastrelo.
- Sacho pequeno.

Para regar:

- Regadeira.

Para transportar:

- Carreta.

As ferramentas teñen un custo económico polo que temos que telas en conta cando fagamos a previsión de gastos. Ademais temos que coidar delas para que duren moito en boas condicións.

Coas ferramentas finaliza o noso percorrido polas labores agrícolas. Agora tes que pasar ó seguinte tema ¿QUE IMOS PLANTAR?

OS BANCAIS SEMIELEVADOS

Os bancais semielevados son como pequenas hortas alargadas,
elevadas uns centímetros sobre o nivel do chan.

A intención é preparar a terra para que teña as mellores condicións de crecemento para as plantas e despois non pisala (por iso están elevados uns centímetros).

PREPARACIÓN DA TERRA

A terra nun bancal semielevado está removida ata uns 40 ou 60 centímetros de profundidade. Ó remover a terra vai estar xa un pouco máis alta. Logo hai que engadirlle máis terra (a que sacamos dos camiños) para facelo un pouco elevado. Se queremos podemos protexer os laterais con materiais como pedras, tellas, táboas, etc.

Unha vez que a terra está traballada non volvemos a pisala para que se manteña ben branda.

¿Sabes para que?

- Para que as raíces crezan sen esforzo e poidan estenderse moito aproveitando mellor os nutrientes do solo.
- Para que a terra estea mellor aireada e a auga circule ben. Así as raíces estarán máis saudables e os microorganismos descompoñedores poderán traballar mellor. Eles van facer o traballo de manter o solo en boas condicións.

FERTILIZACIÓN

¡É a hora de usar o noso compost!

Así é, a terra mulida e brandiña dos bancais cúbrese cunha capa de compost duns 2 centímetros.

CUBRIMOS O BANCAL CON PALLA OU FOLLAS SECAS

¿Para que facemos isto?

Para protexer o solo porque...

1. Evita a evaporación da auga do solo, así non se seca cando o sol quenta forte.
2. Ó mesmo tempo mantén a terra quentiña (¿lembras o importante que é a temperatura para manter a vida no solo?).
3. Evita o crecemento excesivo de herbas (as poucas que crezan imos arrancalas con facilidade porque o solo está brandiño).

Esta cobertura ten un inconveniente: as babosas e caracois crecen ben debaixo da palla e poden comerse algunhas das nosas hortalizas.

AS DIMENSIÓNS

Os bancais deben ter unha anchura aproximada dun metro. O motivo é que poidamos acceder ás plantas sen necesidade de pisar o solo. Así evitamos que se poña duro e non perdemos as vantaxes dos bancais.

A lonxitude decídese en función do tamaño da horta, aínda que é mellor que non sexa demasiado larga para que non nos leve moito tempo dar a volta (¡Lembra que non se pode pisar!).

OS CAMIÑOS

Ó redor dos bancais hai que facer camiños dunha anchura duns 50 centímetros, para que nos permitan pasar con comodidade sen pisar os bancais, e incluso para que toda a clase poda estar ó seu redor para observar as plantas e atender a explicacións ou preguntas que alguén queira facer.

¿COMO SE PLANTA NOS BANCAIS?

Nos bancais combinamos distintos tipos de plantas, que teñan follas e raíces de distintos tamaños.

Deste xeito podemos poñer máis cantidade de plantas.

Isto chámase combinación de cultivos e axúdanos a:

- Aproveitar ben o espazo.
- Impedir que se evapore a auga do solo.
- Aproveitar máis os nutrientes do solo.
- Como as follas van cubrir moita superficie do bancal impiden que o sol chegue ó chan e así crecerán menos herbas.

Ademais os bancais teñen unha gran vantaxe. Cando facemos a colleita dunha planta podemos plantar outras no seu lugar sen necesidade de traballar de novo a terra.

A VIDA NO SOLO

Se non nos fixamos poderíamos pensar que o solo é algo morto. Sen embargo non é así.

O solo está cheo de vida.

Seguro que cando eras unha persoa moi pequeniña e xogabas coa terra descubriches un montón de cousas vivas: plantas, vermes, insectos...

Na natureza todos os seres vivos do solo viven en equilibrio e cumplen importantes funcións tanto na formación do solo como no ciclo da materia orgánica.

- Os vexetais

Como vimos  axudan á formación do solo.
Son organismos produtores.

- Os animais

Miñocas, cempés, formigas, escaravellos, arañas, toupas, etc.

Estes cumpren unha importante función porque contribúen á aireación do solo.

Son consumidores e cos seus excrementos e os seus restos tamén aportan materia orgánica para a creación do solo.

Algúns deles (como as miñocas e as cochinillas) son tamén descompoñedores porque preparan a materia orgánica para a intervención de fungos e bacterias.

- Fungos e bacterias.

Descompoñen a materia orgánica. Moi importantes para a fabricación do humus e para a liberación das sales minerais para que podan ser absorbidas polas raíces das plantas.

Como podes ver un solo san está cheo e vibrante de vida.

A FERTILIDADE DO SOLO

A FERTILIDADE DO SOLO

É a súa capacidade de produción

Depende de:

- A cantidade e variedade de nutrientes.
- A presenza de microorganismos que axudan ás raíces a captar eses nutrientes.

Cada solo ten unha fertilidade natural, pero o ser humano, a través da agricultura, trata de aumentar a fertilidade para ter unha maior produción de plantas.

Nos imos facer o mesmo coa nosa horta, é un aspecto moi importante dentro das labores agrícolas.

Hai distintos xeitos de aumentar a fertilidade do solo. Imos ver os máis utilizados na agricultura tradicional e industrial.

ROTURACIÓN E APROVEITAMENTO DA FERTILIDADE NATURAL

Cando os seres humanos empezaron a cultivar a terra o que facían era aproveitar a fertilidade natural dos solos.

Cortaban as árbores dun bosque e cultivaban o terreo ata que o solo se esgotaba.

Isto facía que os primeiros agricultores tiveran que facer un certo nomadismo, desprazándose a novas terras cando esgotaban a fertilidade dunha zona.

FERTILIZACIÓN CON ESTRUME

Xa desde hai moitos séculos úsase a fertilización con materia orgánica procedente dos excrementos dos animais.

BARBECHO

Nesta técnica déixase descansar o solo durante algún tempo para que se recupere a súa fertilidade gracias ós procesos naturais.

ACHEGA DE NUTRIENTES MINERAIS

Nalgúns casos tamén se fan achegas de minerais pulverizados. Isto equivale ó proceso natural de degradación da rocha nai que da lugar ó solo.

FERTILIZACIÓN QUÍMICA

Despois da segunda guerra mundial (metade do século XX) a industria do armamento tiña moitos excedentes de produtos químicos. Nese momento empezou a destinalos á fabricación de abonos químicos.

Estes abonos aportan ó solo unha gran concentración de elementos minerais. Pero teñen un gran inconveniente. Rompen os ciclos naturais da materia e acaban destruíndo a vida do solo.

MÉTODOS MÁIS USADOS NA AGRICULTURA ECOLÓXICA

Hoxe en día a agricultura ecolóxica usa métodos de fertilización que

tratan de potenciar a vida no solo

e deste xeitofacer que

os ciclos da materia funcionen moi ben

para ter plantas que crezan ben e sexan resistentes ás pragas.

Na nosa horta imos usar dous:

COMPOSTAXE

ABONOS VERDES

COMPOST

Estamos chegando a un momento moi importante para a nosa horta.

¡Por fin imos pasar á práctica!

¡a preparación do compost!

¿Sabes que é o compost? ¿Ouviches falar algunha vez del?

Moitas persoas chámanlle o "ouro negro" polo seu gran valor para a agricultura e para o planeta.

O compost é un xeito ecolóxico de devolver á terra o que sacamos dela. En vez de tirar todos os residuos orgánicos ó balde do lixo o que facemos é seleccionar aqueles adecuados para facer iso que se chama compost.

O compost é un xeito de converter o lixo en ouro!

¿COMO PODE SER?

Cando facemos compost estamos imitando á natureza, concretamente todo o proceso de descomposición que tería lugar no solo dun bosque.

¿Lembras cando falábamos do aparato dixestivo das plantas?

Pois o compost é facer as primeiras fases de trituración e descomposición.

O compost é un fertilizante excelente, ten as características do humus.

¿QUEN FAI O TRABALLO?

En realidade este traballo o fan os organismos descompoñedores.
Nós so temos que poñer os ingredientes na proporción adecuada, coidar da humidade e de que non estea demasiado exposto ó sol, e revolvelo de vez en cando.

¡É como unha receita de cociña!

INGREDIENTES

O compost ten catro ingredientes:

1. Verdes (aproximadamente 1/3)
2. Marróns (aproximadamente 2/3)
3. Auga
4. Ar

VERDES

É materia orgánica procedente de restos vexetais (da cociña, da horta, do xardín...). Tamén se poden incluír cáscaras de ovo.

Estes ingredientes aportan nutrientes (entre eles está un moi importante: o nitróxeno) que van servir de alimento para os microorganismos.

MARRÓNS

Son restos leñosos de plantas. Pode ser palla, serraduras, follas secas... (atención, a herba e as plantas que se secan despois de ser cortadas non son ingredientes "marróns", son ingredientes "verdes"). O papel e o cartón tamén se podería incluír neste grupo.

Tamén se poderían engadir excrementos de animais herbívoros.

Estes ingredientes, ricos en celulosa, aportan carbono.

AUGA

É fundamental que o compost estea húmido para que os microorganismos podan facer o seu traballo (xa vimos isto cando falamos do solo).

É moi importante manter un grado de humidade xusto. Así que se o tempo é seco teremos que regar un pouco e se chove moito teremos que protexer o compost para que non se empape.

AR

Seguro que xa sabes porque o ar é tan importante! Efectivamente, para que respiren os microorganismos.

¿E como se lle pon ar ó montón de compost?

Por unha banda a proporción de ingredientes marróns é importante, porque estes compáctanse menos e permiten a circulación do ar.

Outro xeito importante é revolvendo de vez en cando, para iso pódense usar algunhas ferramentas.

QUE HAI QUE EVITAR

Á hora de facer compost hai que evitar poñer restos animais, lácteos ou aceites. Estos materiais poden fermentar facilmente e producir malos olores.

A TEMPERATURA

A temperatura vai influír na velocidade na que se produce o proceso de compostaxe, porque dela depende a actividade dos microorganismos (igual que acontecía no solo). Por iso é bo poñer o noso compost nun lugar protexido dos ventos.

Ó mesmo tempo ten que estar protexido da luz directa do sol, un lugar á sombra sería ideal.

Agora que comprendes o proceso podes ver este vídeo que te ensina como preparar compost.

Nel utilizan unha composteira de plástico, pero as composteiras poden facerse artesanais de moitos xeitos. O compost tamén pode facerse nun montón.

ABONOS VERDES

¿QUE É ISO DOS ABONOS VERDES?

Na horta podemos cultivar plantas que non comeremos nos, senón que van ser para fertilizar o solo.

É dicir, facemos un ciclo de cultivo no que non retiramos as plantas para o noso consumo senón que as deixamos no lugar para que entren no ciclo da materia orgánica.

Así que cando chegue o momento imos cortar estas plantas, deixalas secar sobre a terra e enterralas un pouco para que sexan descompostas polos organismos descompoñedores.

Como ves os abonos verdes van seguir todo o proceso dixestivo das plantas, e van ser unha excelente fertilización do solo.

Cando teñamos que deixar unha parcela sen cultivar, os abonos verdes son unha boa idea, porque ademais de fertilizar van protexer o solo dos axentes climáticos e van permitir que a vida do solo sega os seus ciclos.

A CHOIVA E O REGO

A CHOIVA

A AUGA NAS PLANTAS

A auga é fundamental para todos os seres vivos, sen ela non hai vida.

As plantas precisan a auga para a súa nutrición:

- Nas follas a auga é necesaria para face a fotosíntese.
- Nas raíces a auga é necesaria porque os minerais absórbense disoltos na auga.

O percorrido da auga nas plantas

A auga entra na planta polas raíces cos minerais disoltos. A esta auga con minerais disoltos chámaselle zume bruto. Sube polas raíces e os tallos por uns condutos e chega ata as follas, onde a planta usa a auga e as sales minerais, xunto co CO_2 para facer materia orgánica, gracias ó proceso da fotosíntese. Para este proceso a planta necesita a enerxía que lle da a luz do sol.

A evapotranspiración

Pero gran parte desa auga, ata un 98%, sae á atmosfera polos estomas das follas.

¿Sabes por que?

O motivo é que esa auga se usa para transportar as sales minerais desde as raíces ata as follas, así que é un medio de transporte, e so unha pouca pasa a formar parte da materia da planta.

É como se transportamos alimento e botellas de auga usando unha barca que vai por un río. A auga aproveitada pola planta sería a que vai dentro das botellas. A auga do río é a que entra polas raíces e sae polos estomas.

Cando unha planta está no seu clima o réxime de choivas suele facer as achegas necesarias para o seu desenvolvemento.

Pero na nosa horta imos ter plantas procedentes de distintas zonas climáticas, así que moitas veces teremos que regar para facer as funcións da choiva.

Ademais a humidade é importante para a vida no solo.

As bacterias e os fungos necesitan auga para vivir e facer as funcións que tanto van axudar ás nosas plantas.

Regar é algo moi delicado. As plantas necesitan auga, pero en exceso é prexudicial para elas. O que é necesario é que o solo teña un certo grado de humidade.

CANDO A AUGA NON É SUFICIENTE

O que ocorre é que as follas pechan os seus estomas e así evitan perder auga. Se os estomas están pechados a fotosíntese non sucede e a planta non crece.

E se fai calor é posible que a planta se deshidrate e se seque.

CANDO HAI EXCESO DE AUGA

A auga ocupa o lugar do aire entre os pequenos grumos de arxila e humus. Entón as raíces non teñen osíxeno para respirar e apodrecen.

O exceso de auga arrastra as sales minerais e as afasta das raíces.

Ó levarse as sales minerais o complexo arxiloso-húmico perde consistencia e comeza a degradarse.

Por último un solo excesivamente húmido favorece que aparezan algunhas enfermidades, especialmente as producidas por determinados tipos de fungos.

O CALENDARIO DA HORTA

O CLIMA E AS PLANTAS

Quizás saibas que os homes e as mulleres que se dedican á agricultura están sempre pendentes do tempo que vai facer. ¡Son as persoas máis expertas en meteoroloxía! Dende tempos moi antigos aprenderon a observar e a predicir as incidencias no tempo que poden afectar ás súas plantas.

¿Por qué o clima é tan importante para as plantas?

Como xa sabes no planeta hai moitos climas distintos. As plantas silvestres de cada lugar están adaptadas ó clima desa zona. Iso quere dicir que crecen nas mellores condicións. Quizais viaxaches a lugares con climas distintos do noso e viches que alí a vexetación é moi distinta da nosa.

O ciclo de vida das plantas e o clima

Ademais o ciclo de vida das plantas está adaptado ás variacións do clima coas estacións do ano:
- As sementes brotan no momento máis idóneo para vivir (os xermolos son moi delicados e precisan unhas boas condicións climáticas).
- Crecen e se fortalecen para ter enerxía para producir flores.
- Despois das flores producen os froitos que levan as sementes.
- Cando as sementes están preparadas despréndense da planta nai.
- A planta morre ou prepárase para un novo ciclo de floración e producción de sementes.

As plantas que están no seu clima precisan de poucos coidados.

Pero nas hortas non so plantamos plantas do noso clima. Tamén plantamos outras que veñen doutros climas.

Cando isto é así por unha parte a planta adáptase un pouco ás novas condicións, pero non é suficiente, a persoa que coida delas ten que ocuparse de

crear unhas condicións parecidas ás do clima orixinal.

¿Como se fai isto?

Algunhas das labores agrícolas están destinadas a dar ás plantas o que no seu lugar de orixe lles da o clima.

Un exemplo é regar. Cando regamos estamos substituíndo á choiva.

Outra pode ser escoller o lugar máis soleado ou o máis quente da horta para algunhas plantas que precisan máis calor; ou escoller un lugar máis sombreado; ou protexer con palla ou con plásticos algunhas plantas que poderían morrer co frío.

E algo moi importante é escoller en que época do ano hai que plantar cada planta, para que as nosas estacións favorezan o seu ciclo de vida.

Por iso os agricultores e agricultoras non so teñen que coidar do solo, tamén teñen que prestar atención ó clima e facer o necesario para que se pareza ó clima ó que pertence a planta.

A continuación imos ver como afecta o clima as plantas e que cousas teñen que facer as persoas que coidan das hortas para compensar as condicións climáticas.