Title: O SOLO
Course: Imos facer unha horta!

O NOSO AMIGO O SOLO

O NOSO AMIGO O SOLO

Quizais te sorprenda que diga que o solo é o noso amigo.

Apesar de estar tan perto, o solo é un gran descoñecido.

A súa importancia para o planeta e os seres vivos é enorme.

Comprenderás isto a medida que o vaias coñecendo mellor.

LEMBRANZAS

Agora vouche pedir que peches os ollos e lembres os anos da túa infancia.

¿Era divertido xogar coa terra?

¿Lembras as sensacións que tiñas cando metías as manos nela, e cando investigabas para descubrir todos os bichiños que alí vivían?

Quizais incluso lembres o seu sabor, ou como mínimo o seu cheiro.

Parece que para a maior parte dos nenos e nenas do mundo a terra é unha gran fonte de diversión. Cando vemos a un neno ou a unha nena coa roupa toda manchada de terra en seguida pensamos que ven de pasalo moi ben!

Se tes boas lembranzas do solo quizais teñas mais ganas de saber cousas del.

¿QUE É O SOLO?

O solo é a capa máis superficial da codia terrestre, e está composto por unha mestura de restos minerais e materia orgánica.

É importantísimo para as plantas e a agricultura, así que temos que coñecelo ben se queremos ter éxito coa nosa horta!

¿COMO SE FORMA O SOLO?

Para comprender ben o que é o solo é bo saber como se forma.

Hai unha lenda que di que o solo ten unha nai e un pai:

 a nai é a rocha a partir da cal se forma...

   e o pai é o clima da zona onde se forma...

Así que xa sabes que o solo fórmase a partir das rochas. A choiva, a neve, o vento, os cambios de temperatura e todos os fenómenos atmosféricos van rompendo a rocha en pedazos. Estes pedazos vanse facendo cada vez máis pequenos.

Pero isto non é suficiente. Deste xeito so chegaríamos a ter area ou, como moito arxila.

O PAPEL DOS SERES VIVOS

Para que o solo sexa solo teñen que intervir tamén os seres vivos. Estes axudan á descomposición da rocha pero máis importante é que aportan materia orgánica, o outro elemento que constitúe o solo.

O SOLO SAN

O SOLO DA NOSA HORTA

Para a nosa horta queremos un solo que axude ás nosas plantas a crecer.
E precisamente o solo que axuda máis ás plantas no seu crecemento é un solo san.
Agora imos ver en que consiste un solo saudable e como axuda ás plantas.

Como xa sabes as plantas toman as sales minerais do solo. ¿Pero como fan isto se non teñen nen mans nen boca?

Para elo utilizan as raíces, que teñen que estenderse e ocupar un gran espazo, para poder aproveitar as sales que están no solo.

Ademais necesitan auga, porque as sales entran nas raíces disoltas nela.

Así que vemos que as necesidades das plantas son:
- sales minerais
- auga
- un solo que lle permita estender as súas raíces (así que non pode ser excesivamente duro).

A ESTRUCTURA DO SOLO

O solo ten dous elementos:

1. A materia mineral que ven da descomposición da rocha nai.

Pode ser area, limo e arxila. A area é a máis grosa, despois ven o limo e a máis pulverizada é a arxila. Un bo solo ten unha combinación equilibrada das tres e chámase "solo franco".

2. Materia orgánica descomposta polos microorganismos.

Cando na materia orgánica que van descompoñer os microorganismos hay bastantes plantas leñosas e follas secas (como ocorre nun bosque) fórmanse o humus.

O HUMUS

O humus está formado por:

- partículas moi pequenas de materia orgánica (quere dicir que aínda non está totalmente descomposta)
- microorganismos.

Na materia orgánica destas partículas é onde se atopan as sales minerais que son o alimento das nosas plantas.

Son como pequenas despensas
de alimento para plantas.

Nalgún momento os microorganismos van descompoñer esa materia orgánica para liberar as sales minerais.

ARXILA+HUMUS

A combinación máis importante para a nosa horta é a de arxila (a sustancia mineral ben pulverizada) e o humus.

Xuntos forman o mellor solo porque forman unha especie de grumos moi pequenos que teñen unhas características marabillosas:

- Teñen bacterias para descompoñer a materia orgánica.
- As sales minerais quedan atrapadas neles.
- Como non son moi compactos permiten que as raíces se estendan moi ben.
- O aire circula entre estes grumos, levando osíxeno ós microorganismos descompoñedores.
- Contén auga suficiente para que as sales entren ben nas raíces das plantas pero deixa escapar a auga que sobra.

A VIDA NO SOLO

Se non nos fixamos poderíamos pensar que o solo é algo morto. Sen embargo non é así.

O solo está cheo de vida.

Seguro que cando eras unha persoa moi pequeniña e xogabas coa terra descubriches un montón de cousas vivas: plantas, vermes, insectos...

Na natureza todos os seres vivos do solo viven en equilibrio e cumplen importantes funcións tanto na formación do solo como no ciclo da materia orgánica.

- Os vexetais

Como vimos  axudan á formación do solo.
Son organismos produtores.

- Os animais

Miñocas, cempés, formigas, escaravellos, arañas, toupas, etc.

Estes cumpren unha importante función porque contribúen á aireación do solo.

Son consumidores e cos seus excrementos e os seus restos tamén aportan materia orgánica para a creación do solo.

Algúns deles (como as miñocas e as cochinillas) son tamén descompoñedores porque preparan a materia orgánica para a intervención de fungos e bacterias.

- Fungos e bacterias.

Descompoñen a materia orgánica. Moi importantes para a fabricación do humus e para a liberación das sales minerais para que podan ser absorbidas polas raíces das plantas.

Como podes ver un solo san está cheo e vibrante de vida.

O APARATO DIXESTIVO DAS PLANTAS

¡Non te asustes! As plantas non teñen aparato dixestivo.

Simplemente vou contarche unha metáfora que axuda a entender a importancia dun bo solo para as nosas plantas.

Despois ti poderás axudalas a ter unha boa nutrición.

Para iso precisas saber cales son as partes do aparato dixestivo humano e cal é a súa función.

A BOCA

Fundamentalmente tritura.

Co alimento da planta isto ocorre na parte máis superficial do solo.

Alí as follas secas e a materia orgánica morta procedente das plantas ou de animais, vaise partindo en pedazos, coa axuda do clima e dalgúns animais.

Algúns animais axudan a esta parte cos seus excrementos, posto que neles atópase materia orgánica que xa pasou por un intenso proceso de triturado.

O ESTÓMAGO

Fai a dixestión, que é reducir os alimentos ás sustancias básicas que poden nutrir ao ser vivo.

Para a planta isto ocorre no solo pero un pouco máis en profundidade, onde atopamos a mestura de arxila e humus.

As bacterias e outros organismos descompoñedores rompen a materia orgánica en anacos moi pequeniños que poden ser utilizadas polas plantas na seguinte fase.

O INTESTINO

No intestino prodúcese a absorción dos nutrientes.

É importante saber que dentro do noso intestino atópanse as bacterias que nos van axudar a asimilar eses nutrientes, son coñecidas como a flora intestinal.

Na planta os intestinos son as raíces.

Son tamén "tubos" pero en lugar de absorber as sustancias que están dentro (como o noso caso) absorben as sustancias que están fora.

As plantas tamén necesitan "flora intestinal", son bacterias e fungos que están moi pegadiños ás súas raíces e fan a descomposición final da materia orgánica para poñer as sales minerais a disposición da planta.

Como podes ver hai moitos elementos que contribúen á alimentación da planta.

O CICLO DA MATERIA E O SOLO. A FERTILIDADE.

A FERTILIDADE DO SOLO

É a súa capacidade de produción

Depende de:

- A cantidade e variedade de nutrientes.
- A presenza de microorganismos que axudan ás raíces a captar eses nutrientes.

Cada solo ten unha fertilidade natural, pero o ser humano, a través da agricultura, trata de aumentar a fertilidade para ter unha maior produción de plantas.

Nos imos facer o mesmo coa nosa horta, é un aspecto moi importante dentro das labores agrícolas.

Hai distintos xeitos de aumentar a fertilidade do solo. Imos ver os máis utilizados na agricultura tradicional e industrial.

ROTURACIÓN E APROVEITAMENTO DA FERTILIDADE NATURAL

Cando os seres humanos empezaron a cultivar a terra o que facían era aproveitar a fertilidade natural dos solos.

Cortaban as árbores dun bosque e cultivaban o terreo ata que o solo se esgotaba.

Isto facía que os primeiros agricultores tiveran que facer un certo nomadismo, desprazándose a novas terras cando esgotaban a fertilidade dunha zona.

FERTILIZACIÓN CON ESTRUME

Xa desde hai moitos séculos úsase a fertilización con materia orgánica procedente dos excrementos dos animais.

BARBECHO

Nesta técnica déixase descansar o solo durante algún tempo para que se recupere a súa fertilidade gracias ós procesos naturais.

ACHEGA DE NUTRIENTES MINERAIS

Nalgúns casos tamén se fan achegas de minerais pulverizados. Isto equivale ó proceso natural de degradación da rocha nai que da lugar ó solo.

FERTILIZACIÓN QUÍMICA

Despois da segunda guerra mundial (metade do século XX) a industria do armamento tiña moitos excedentes de produtos químicos. Nese momento empezou a destinalos á fabricación de abonos químicos.

Estes abonos aportan ó solo unha gran concentración de elementos minerais. Pero teñen un gran inconveniente. Rompen os ciclos naturais da materia e acaban destruíndo a vida do solo.

MÉTODOS MÁIS USADOS NA AGRICULTURA ECOLÓXICA

Hoxe en día a agricultura ecolóxica usa métodos de fertilización que

tratan de potenciar a vida no solo

e deste xeitofacer que

os ciclos da materia funcionen moi ben

para ter plantas que crezan ben e sexan resistentes ás pragas.

Na nosa horta imos usar dous:

COMPOSTAXE

ABONOS VERDES

O COMPOST

Estamos chegando a un momento moi importante para a nosa horta.

¡Por fin imos pasar á práctica!

¡a preparación do compost!

¿Sabes que é o compost? ¿Ouviches falar algunha vez del?

Moitas persoas chámanlle o "ouro negro" polo seu gran valor para a agricultura e para o planeta.

O compost é un xeito ecolóxico de devolver á terra o que sacamos dela. En vez de tirar todos os residuos orgánicos ó balde do lixo o que facemos é seleccionar aqueles adecuados para facer iso que se chama compost.

O compost é un xeito de converter o lixo en ouro!

¿COMO PODE SER?

Cando facemos compost estamos imitando á natureza, concretamente todo o proceso de descomposición que tería lugar no solo dun bosque.

¿Lembras cando falábamos do aparato dixestivo das plantas?

Pois o compost é facer as primeiras fases de trituración e descomposición.

O compost é un fertilizante excelente, ten as características do humus.

¿QUEN FAI O TRABALLO?

En realidade este traballo o fan os organismos descompoñedores.
Nós so temos que poñer os ingredientes na proporción adecuada, coidar da humidade e de que non estea demasiado exposto ó sol, e revolvelo de vez en cando.

¡É como unha receita de cociña!

INGREDIENTES

O compost ten catro ingredientes:

1. Verdes (aproximadamente 1/3)
2. Marróns (aproximadamente 2/3)
3. Auga
4. Ar

VERDES

É materia orgánica procedente de restos vexetais (da cociña, da horta, do xardín...). Tamén se poden incluír cáscaras de ovo.

Estes ingredientes aportan nutrientes (entre eles está un moi importante: o nitróxeno) que van servir de alimento para os microorganismos.

MARRÓNS

Son restos leñosos de plantas. Pode ser palla, serraduras, follas secas... (atención, a herba e as plantas que se secan despois de ser cortadas non son ingredientes "marróns", son ingredientes "verdes"). O papel e o cartón tamén se podería incluír neste grupo.

Tamén se poderían engadir excrementos de animais herbívoros.

Estes ingredientes, ricos en celulosa, aportan carbono.

AUGA

É fundamental que o compost estea húmido para que os microorganismos podan facer o seu traballo (xa vimos isto cando falamos do solo).

É moi importante manter un grado de humidade xusto. Así que se o tempo é seco teremos que regar un pouco e se chove moito teremos que protexer o compost para que non se empape.

AR

Seguro que xa sabes porque o ar é tan importante! Efectivamente, para que respiren os microorganismos.

¿E como se lle pon ar ó montón de compost?

Por unha banda a proporción de ingredientes marróns é importante, porque estes compáctanse menos e permiten a circulación do ar.

Outro xeito importante é revolvendo de vez en cando, para iso pódense usar algunhas ferramentas.

QUE HAI QUE EVITAR

Á hora de facer compost hai que evitar poñer restos animais, lácteos ou aceites. Estos materiais poden fermentar facilmente e producir malos olores.

A TEMPERATURA

A temperatura vai influír na velocidade na que se produce o proceso de compostaxe, porque dela depende a actividade dos microorganismos (igual que acontecía no solo). Por iso é bo poñer o noso compost nun lugar protexido dos ventos.

Ó mesmo tempo ten que estar protexido da luz directa do sol, un lugar á sombra sería ideal.

Agora que comprendes o proceso podes ver este vídeo que te ensina como preparar compost.

Nel utilizan unha composteira de plástico, pero as composteiras poden facerse artesanais de moitos xeitos. O compost tamén pode facerse nun montón.

OS ABONOS VERDES

¿QUE É ISO DOS ABONOS VERDES?

Na horta podemos cultivar plantas que non comeremos nos, senón que van ser para fertilizar o solo.

É dicir, facemos un ciclo de cultivo no que non retiramos as plantas para o noso consumo senón que as deixamos no lugar para que entren no ciclo da materia orgánica.

Así que cando chegue o momento imos cortar estas plantas, deixalas secar sobre a terra e enterralas un pouco para que sexan descompostas polos organismos descompoñedores.

Como ves os abonos verdes van seguir todo o proceso dixestivo das plantas, e van ser unha excelente fertilización do solo.

Cando teñamos que deixar unha parcela sen cultivar, os abonos verdes son unha boa idea, porque ademais de fertilizar van protexer o solo dos axentes climáticos e van permitir que a vida do solo sega os seus ciclos.