Estratexias e escalas de apropiación de espazos
3.- Microarquitecturas
Co termo microarquitecturas queremos facer referencias a actuacións puntuais concretas ou de menor escala no centro, pero que non por iso terán que ser de pequena entidade. Ás veces, as transformacións afectarán a un pequeno espazo do centro, a unha área do mesmo, a unha aula concreta, a diferentes espazos ou a todo o centro pero só nun ámbito como materiais ou mobiliario.
A continuación abordaremos diferentes exemplos de intervencións. Nesta categoría tamén poderiamos falar das Aulas do Futuro ou o seu equivalente en Galicia coa Aula Nova, pero dada a relevancia do tema, dedicaremos unha lección específica para coñecelas.
Polo tanto, as intervencións que se poden levar a cabo para transformar os espazos de ensino-aprendizaxe e así traspasar os límites da aula son numerosas e variadas. Do mesmo xeito que falabamos na escala do centro, as accións levadas a cabo deberán partir dunha coidada análise e diagnose; e os procesos participativos serán unha forma de traballo tremendamente enriquecedora.
Apropiación de espazos alén da aula:
Pode o corredor formar parte tamén da aula?
KeyCoNet facilita na súa páxina web diversos estudos de caso ou anotacións sobre proxectos. Como xa sabemos, esta rede promove a implantación da aprendizaxe competencial, polo que a lista de exemplos é de temática variada e non dirixida especificamente á transformación de espazos. Pero, neste caso, destacaremos a experiencia desenvolvida en Finlandia entre 2012 e 2013 para codeseñar entornas de aprendizaxe, podendo acceder ao seu estudo de caso nesta ligazón e ás notas resumo nesta outra ligazón.
Trátase dunha proposta que pretende a transformación da aula de ciencias naturais, incluíndo tamén o seu corredor para facilitar o desenvolvemento das competencias clave por parte do alumnado; involucrando no proceso de deseño e transformación á comunidade educativa. Foi deseñado como un proxecto transversal coa implicación de materias de artes visuais, física e química, matemáticas, TIC, lingua materna e literatura, así como linguas estranxeiras.
É un bo exemplo para comprender que as contornas de aprendizaxe deben ser ecosistemas multinivel que propicien as condicións para a aprendizaxe nun tempo e espazo determinados. Tívose en conta a necesidade de desenvolver todas as dimensións do espazo, incluíndo o espazo físico, virtual, social e persoal interrelacionado e interconectado. Ademais, unha vez levado a cabo o co-deseño e modificación do espazo, a intención é o desenvolvemento de novas prácticas por parte tanto do profesorado como do alumnado.
E pode unha comunidade transformar espazos?
Os exemplos de arquitecturas colaborativas volveron a coller impulso ao longo dos últimos anos a través de diversos movementos sociais. Neste sentido, pode servir de exemplo a autoconstrución de aulas temporais da Universidade de Belas Artes de Málaga, que podedes ver en máis detalle nesta ligazón.
Espazos flexibles:
Pode un mesmo espazo realizar diversas funcións?
Como xa comentamos, o novo Plan de arquitectura pedagóxica avoga por uns espazos máis abertos e flexibles. Este tipo de transformacións poden levarse a cabo mediante diversas técnicas:
- Elementos móbiles:
- Mobiliario modular que permita diferentes configuracións, abatible ou apilable.
- Elementos retráctiles que permitan cambiar o uso do espazo: escenarios retráctiles ou que se poidan pregar, como o do Palau de la Música de Barcelona, que permite diversas configuracións; portas correderas que reconfiguran
espazos, como acontece a gran escala no Palacio de Congresos de Santiago, que permite separar ou unir as dúas salas de actos; etc.
Diferentes configuracións do escenario do Palau de la Música, Barcelona Montaxe fotográfica realizada por Elisa Moreira e Rosa María González a partir das seguintes imaxes: Palau de la Musica à Barcelone, Vanupied en Flickr. CC BY-NC 2.0. Palau de la Musica Catalana, Tom Hilton en Flickr. CC BY 2.0. Palau de la Musica - Sala Lucernario, fabrizio.sciarretta en Flickr. CC BY-NC-SA 2.0. Konzertsaal Palau de la Musica, koelnblogging.com en Flickr. CC BY 2.0. Palau de la Musica Catalana, Tom Hilton en Flickr. CC BY 2.0.
- Pequenos elementos que transformen dun xeito sinxelo os espazos e permitan outro tipo de traballos: palas, coxíns, etc.
- Espazos multifuncionais:
- Vestíbulos multifuncionais, interconectados e transparentes.
- Aproveitamento de dobres alturas, espazos non explorados…: O Gimnasio Maravillas de Alejandro de la Sota é un exemplo clásico que aproveita o espazo ocupado pola estrutura do pavillón para incluír aulas.
Gimnasio Maravillas. Alejandro de la Sota. Interior e sección. Montaxe e debuxo realizados por Elisa Moreira e Rosa María González Fotografía do interior: Gimnasio Maravillas. Alejandro de la Sota, Estudio Campo Baeza en Flickr. CC BY-NC
- Corredores como elementos de indución ou sedución, non entendidos só como meros condutores.
- Potencialidade dos patios cubertos e das pistas multideporte .